FINDIKTA %60 ALGISI: TÜRKİYE’NİN PAYI NEDEN SİSTEMATİK OLARAK DÜŞÜK GÖSTERİLİYOR?

Türkiye’nin dünya fındık üretimindeki payının %60 olarak ifade edilmesi, istatistiksel bir zorunluluktan çok ticari bir algı yönetimi tercihi olarak öne çıkıyor. Amaç, Türkiye’nin vazgeçilmezliğini görece azaltmak ve fiyat pazarlıklarında dengeyi alıcı lehine çevirmek.

Haber Giriş Tarihi: 28.02.2026 00:59

Haber Güncellenme Tarihi: 28.02.2026 01:16

Kaynak: Giresun Sonhaber

FINDIKTA %60 ALGISI: TÜRKİYE’NİN PAYI NEDEN SİSTEMATİK OLARAK DÜŞÜK GÖSTERİLİYOR?

Türkiye, dünya fındık üretiminde yaklaşık yarım asırdır lider konumda bulunmasına rağmen, uluslararası piyasalarda ve ticari değerlendirmelerde ülkenin üretim payının sıklıkla %60 civarında ifade edilmesi dikkat çekiyor. Oysa hem güncel veriler hem de uzun dönemli istatistikler, Türkiye’nin dünya fındık üretimindeki payının %65–70 bandında seyrettiğini ortaya koyuyor.

Bu fark, basit bir hesap hatasından ziyade, fiyat oluşumu ve pazarlık gücüyle doğrudan ilişkili bir algı meselesine işaret ediyor.

DÜNYA FINDIK ÜRETİMİ: GÜNCEL DURUM

FAO ve Uluslararası Sert Kabuklu Meyveler Konseyi (INC) verilerine göre dünya fındık üretimi yıllık yaklaşık 1,05–1,10 milyon ton seviyesinde bulunuyor.

Bu üretimin ülkelere göre dağılımı ise şöyle:

Ülke	Yıllık Üretim (bin ton)	Dünya Payı (%)
Türkiye	650–750	%65–70
İtalya	120–150	%12–14
Azerbaycan	70–80	%6–7
ABD (Oregon)	50–60	%5–6
Şili	45–55	%4–5
Gürcistan	40–45	%3–4
Diğer ülkeler	20–30	%2–3

Bu tablo, Türkiye’nin tek başına dünya üretiminin yaklaşık üçte ikisini karşıladığını açık biçimde gösteriyor. Rakip ülkelerin hiçbiri, tek başına Türkiye’ye yakın bir üretim hacmine sahip değil.

50 YILLIK PERSPEKTİF: PAY DEĞİŞTİ Mİ?

Türkiye’nin üretim payının zamanla gerilediği yönündeki iddialar, uzun dönemli verilerle örtüşmüyor. Son 50 yılın 10 yıllık ortalamalarına bakıldığında tablo netleşiyor:

Dönem	Dünya Üretimi (bin ton)	Türkiye Üretimi (bin ton)	Türkiye Payı (%)
1970’ler	~550	~350	%63–65
1980’ler	~600	~400	%66–67
1990’lar	~650	~450	%68–69
2000’ler	~750	~500	%66–67
2010’lar	~950	~650	%68–70
2020’ler	~1.050–1.100	~650–750	%65–70

Veriler, Türkiye’nin üretim payının yarım asırdır yüksek ve istikrarlı olduğunu ortaya koyuyor. Dolayısıyla tartışmanın merkezinde üretim miktarındaki bir düşüş değil, bu üretimin fiyat gücüne dönüşememesi yer alıyor.

NEDEN %60 SÖYLEMİ ÖNE ÇIKIYOR?

Ekonomi çevrelerine göre Türkiye’nin payının %60 civarında sunulmasının arkasında üç temel neden bulunuyor.

Birincisi, pazarlık gücünü zayıflatma amacı. Türkiye’nin %70 payla anılması, ülkeyi “vazgeçilmez üretici” konumuna taşırken; %60 söylemi, “büyük ama ikame edilebilir tedarikçi” algısını güçlendiriyor. Bu algı, özellikle hasat öncesi fiyat pazarlıklarında alıcı tarafın elini rahatlatıyor.

İkincisi, alternatif üretici algısının büyütülmesi. Azerbaycan, Şili, ABD ve Gürcistan gibi ülkeler son yıllarda üretimlerini artırmış olsa da, bu ülkelerin toplamı dahi Türkiye’nin üretim hacmine ancak yaklaşabiliyor. Türkiye’nin payı %60 olarak sunulduğunda, bu ülkeler psikolojik olarak daha güçlü bir “denge unsuru” gibi gösterilebiliyor.

Üçüncü neden ise rekolte ve pay hesaplarının bilinçli biçimde karıştırılması. Ticari raporlarda Türkiye için düşük rekolte tahminleri kullanılırken, rakip ülkeler için yüksek üretim rakamlarının esas alınması, Türkiye’nin dünya içindeki payını kağıt üzerinde aşağı çekiyor.

ASIL KIRILMA: ÜRETİMDE DEĞİL, FİYATTA

Son 50 yılın verileri birlikte okunduğunda ortaya çıkan temel gerçek şu:

Gösterge	1970’ler	2020’ler
Türkiye üretim payı	%63–65	%65–70
Fiyat belirleme gücü	Görece güçlü	Zayıf
Katma değer	Büyük ölçüde içeride	Büyük ölçüde dışarıda

Türkiye üretimde liderliğini korurken, fiyat ve katma değer üretimi giderek üretim sahasının dışına taşmış durumda. Bu durum, üretim gücü ile ekonomik egemenlik arasındaki kopuşu derinleştiriyor.

%60 Bir Veri Değil, Bir Algı

Türkiye’nin dünya fındık üretimindeki payının %60 olarak ifade edilmesi, istatistiksel bir zorunluluktan çok ticari bir algı yönetimi tercihi olarak öne çıkıyor. Amaç, Türkiye’nin vazgeçilmezliğini görece azaltmak ve fiyat pazarlıklarında dengeyi alıcı lehine çevirmek.

Bu nedenle fındık tartışması, yalnızca “ne kadar üretiyoruz?” sorusuna değil; “bu üretim gücü neden fiyata ve gelire dönüşmüyor?” sorusuna odaklanmak zorunda.

Kaynaklar

FAO – FAOSTAT, Hazelnuts (with shell)

International Nut and Dried Fruit Council (INC),

Global Statistical Review OECD–FAO Agricultural Outlook

DÜNYA FINDIK ÜRETİMİ (KABUKLU FINDIK)

Ülkeler Bazında Üretim ve Paylar

Ülke	Yıllık Üretim (bin ton)	Dünya Payı (%)	Üretim Özelliği
Türkiye	650–750	≈ %65–70	Geleneksel, eğimli arazi, yüksek kalite
İtalya	120–150	≈ %12–14	Yoğun plantasyon, yüksek verim
Azerbaycan	70–80	≈ %7	Yeni bahçeler, hızlı büyüme
ABD (Oregon)	50–60	≈ %5	Tam mekanizasyon
Şili	45–55	≈ %4–5	İhracat odaklı, modern tesisler
Gürcistan	40–45	≈ %4	Küçük üretici, dalgalı kalite
İspanya	15–20	≈ %1–2	Bölgesel üretim
Diğer ülkeler	20–30	≈ %2–3	Dağınık

TÜRKİYE – DÜNYA KARŞILAŞTIRMASI

Gösterge	Türkiye	Dünya
Üretim	650–750 bin ton	1.050–1.100 bin ton
Üretim Payı	≈ %65–70	%100
İhracat Payı	≈ %70–75	%100
Ortalama Verim	Düşük–Orta	Rakiplerde yüksek
Ürün Niteliği	Premium (Giresun kalite)	Karışık

ÜLKELER BAZINDA 50 YILLIK PAY DEĞİŞİMİ

Dünya Fındık Üretimi – Payların Evrimi

Ülke	1970’ler (%)	1990’lar (%)	2020’ler (%)	Eğilim
Türkiye	63–65	68–69	65–70	↔ (yüksek ama sabit)
İtalya	15–18	13–14	12–14	↘ (pay düştü, verim arttı)
ABD	3–4	4–5	5–6	↗
Azerbaycan	–	2–3	6–7	⬆ hızlı yükseliş
Şili	–	–	4–5	⬆ yeni oyuncu
Gürcistan	–	3–4	3–4	↔
Diğer	10–12	7–8	4–5	↘

DÜNYA VE TÜRKİYE FINDIK ÜRETİMİ – 50 YILLIK KARŞILAŞTIRMA

Dünya Toplamı – ???????? Türkiye

Dönem	Dünya Üretimi (bin ton)	Türkiye Üretimi (bin ton)	Türkiye Payı (%)
1970’ler	~550	~350	%63–65
1980’ler	~600	~400	%66–67
1990’lar	~650	~450	%68–69
2000’ler	~750	~500	%66–67
2010’lar	~950	~650	%68–70
2020’ler	~1.050–1.100	~650–750	%65–70