ÇEVRE YOLU DOSYASI: NEDEN HÂLÂ YAPIM AŞAMASINA GEÇİLEMEDİ?

ÇEVRE YOLU DOSYASI: NEDEN HÂLÂ YAPIM AŞAMASINA GEÇİLEMEDİ?

2012’DE “ÇALIŞMALAR BAŞLADI” DENİLDİ;

2015’TE ETÜT-PROJE İHALESİ YAPILDI,

2019’DA ÇED ONAYI ALINDI,

2021’DE KARAR İPTAL EDİLDİ,

2023’TE KESİN PROJELER ONAYLANDI.

2026’DA İSE 49 KİLOMETRELİK YOLUN YALNIZCA 8,5 KİLOMETRESİNİN 2027 YATIRIM PROGRAMINA ALINMASI İSTENİYOR.

GİRESUN — Güney Çevre Yolu için ilk resmî çalışmaların başladığının açıklandığı 28 Aralık 2012’den bu yana yaklaşık 14 yıl geçti.

Bu süre içinde projenin güzergâhı, uzunluğu, yol standardı, tünel ve viyadük sayıları değişti. Etüt ve proje çalışmaları yapıldı, çevresel izin süreci tamamlandı, yargı kararıyla ÇED onayı iptal edildi, kesin projelerin onaylandığı açıklandı ve ardından yeniden proje tadilatına geçildi.

Ancak yol bugüne kadar yapım ihalesi aşamasına ulaşamadı.

Son olarak 49,2 kilometrelik projenin tamamı yerine Aksu–Batlama arasındaki yaklaşık 8,5 kilometrelik kesimin 2027 Yılı Kamu Yatırım Programı’na alınması gündeme getirildi.

Belgeler ve resmî açıklamalar, gecikmenin tek bir nedene bağlanamayacağını gösteriyor. Proje; değişen güzergâhlar, uzayan mühendislik çalışmaları, iptal edilen ÇED kararı, yeniden başlayan proje tadilatları, yatırım öncelikleri ve finansman sorunları arasında ilerleyemedi.

Bununla birlikte kamuoyuna, 14 yıllık sürecin tamamını açıklayan bütüncül bir resmî rapor da sunulmadı.

Bu nedenle Giresun’un önündeki temel soru artık yalnızca “Yol ne zaman yapılacak?” değil:

PROJE NEDEN 14 YILDIR YAPIM AŞAMASINA GEÇİRİLEMEDİ?

2012’DE BAŞLAYAN SÜREÇ

Giresun Güney Çevre Yolu için ulaşılabilen ilk açık başlangıç kayıtlarından biri 28 Aralık 2012 tarihini gösteriyor.

Dönemin Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı Müsteşarı Habib Soluk, Giresun’da taslak güzergâh üzerinde incelemelerde bulundu. Soluk, ilk olarak etüt yapılacağını, ardından harita alımı ve ana proje çalışmalarına geçileceğini açıkladı.

Dönemin Giresun Valisi Dursun Ali Şahin ise 2013 yılı başında proje çalışmalarının yaklaşık 2–2,5 yıl sürebileceğini ve sonrasında yolun yatırım planlamasına alınacağını söyledi.

O dönemde konuşulan güzergâhın uzunluğu yaklaşık 20 kilometreydi.

Ancak öngörülen sürede yapım aşamasına geçilemediği gibi projenin kapsamı da ilerleyen yıllarda önemli ölçüde değişti.

2015’TE YOLUN YAPIMI DEĞİL, PROJESİ İHALE EDİLDİ

Giresun Güney Çevre Yolu hakkındaki en önemli bilgi ayrışmalarından biri 2015 yılındaki ihale süreciyle ilgili.

Dönemin açıklamalarında zaman zaman “çevre yolu ihalesi” veya “proje yapım ihalesi” ifadeleri kullanıldı. Ancak ihale kayıtlarında işin resmî adı:

“Giresun Çevre Yolu Etüt Proje Danışmanlık Hizmet Alımı İşi” olarak yer aldı.

2015/69749 ihale kayıt numaralı iş, Karayolları 10. Bölge Müdürlüğü tarafından 38 kilometrelik kesimin etüt ve mühendislik projelerinin hazırlanması amacıyla yürütüldü.

25 Haziran 2015 tarihi de yolun yapım ihalesinin değil, danışmanlık işi için gerçekleştirilen ön yeterlik değerlendirmesinin tarihiydi.

Dolayısıyla 2015 yılında çevre yolunun inşaat ihalesi yapılmadı. Yolun yapılabilmesi için gerekli etüt, koridor ve mühendislik projelerinin hazırlanmasına yönelik danışmanlık süreci başlatıldı.

Bu ayrım kritik önem taşıyor. Çünkü kamuoyunda zaman zaman dile getirilen “Yol 2015’te ihale edildi ancak yapılmadı” değerlendirmesi, ihale kayıtlarının gösterdiği teknik statüyle örtüşmüyor.

Doğru ifade şudur:

2015’te yolun yapım ihalesi değil, etüt-proje danışmanlık ihale süreci yürütüldü.

PROJE BİRKAÇ YIL İÇİNDE TAMAMEN DEĞİŞTİ

2015 yılında açıklanan ilk ayrıntılı güzergâh yaklaşık 38,8 kilometre uzunluğundaydı. Projede 9 tünel ve 4 viyadük öngörülüyordu.

Ulaştırma Bakanlığının 2016 yılında TBMM’ye verdiği cevapta ise yolun uzunluğu 47,2 kilometreye çıktı. Gülyalı’dan başlayarak Keşap’ta sona ereceği belirtilen yol, 2x3 şeritli olarak tanımlandı; 25 tünel, 17 köprü ve viyadük ile 10 kavşak öngörüldü.

Karayolları Genel Müdürlüğünün 6 Ağustos 2018 tarihinde onayladığı açıklanan plan-profil çalışmasında proje bir kez daha değişti.

Yeni uzunluk 49,215 kilometre olarak açıklandı. Yol standardı 2x3 şeritten 2x2 şeride düşürüldü. Tünel sayısı 21, köprü ve viyadük sayısı 18, köprülü kavşak sayısı ise 9 olarak belirtildi.

Böylece 2013’te yaklaşık 20 kilometre olarak konuşulan proje, beş yıl içinde 49 kilometrenin üzerine çıktı.

Bu değişikliklerin teknik gerekçeleri, maliyete ve iş takvimine etkileri kamuoyuna ayrıntılı bir karşılaştırma raporuyla açıklanmadı.

1.170 GÜNLÜK PROJE SÜRESİ NEDEN UZADI?

2015 yılındaki danışmanlık işinin süresi, işe başlanmasından itibaren 1.170 takvim günü olarak belirlenmişti.

Daha sonraki açıklamalarda süre uzatımlarına gidildiği ve proje işinin 12 Mayıs 2020 tarihinde tamamlanmasının hedeflendiği bildirildi.

Ancak kamuoyuna;

Sözleşmenin hangi tarihte başladığı,Kaç kez süre uzatımı verildiği,Uzatmaların hangi teknik veya idari gerekçelere dayandığı,Danışmanlık işinin kabulünün ne zaman yapıldığı,Güzergâh değişikliklerinin süreye ve maliyete etkisinin ne olduğu

konularında bütüncül bir açıklama yapılmadı.

Projenin 38 kilometreden 49 kilometreye çıkması ve teknik unsurlarının büyük ölçüde değişmesi, mühendislik sürecini etkileyebilecek gelişmeler arasında yer alıyor. Ancak bu değişikliklerin gecikmenin ne kadarından sorumlu olduğu, resmî ve ayrıntılı bir takvim yayımlanmadığı için kesin olarak bilinemiyor.

ÇED KARARI PROJENİN ÖNÜNDEKİ HUKUKİ ENGEL OLDU

Giresun Güney Çevre Yolu için hazırlanan ÇED raporu 30 Mayıs 2019 tarihinde nihai kabul edildi.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 20 Eylül 2019 tarihinde proje hakkında 5628 sayılı “ÇED Olumlu” kararını verdi.

Ancak projenin Gülyalı kesimindeki çevresel etkileri yargıya taşındı.

Ordu 1. İdare Mahkemesi, 16 Ekim 2020 tarihinde ÇED Olumlu kararının yürütmesini durdurdu. Yargılamanın devamında karar iptal edildi.

Danıştay 6. Dairesi de 26 Mayıs 2021 tarihli kararıyla ilk derece mahkemesinin iptal hükmünü hukuka uygun buldu ve Bakanlık ile Karayolları Genel Müdürlüğünün temyiz başvurularını reddetti.

Hukuken iptal edilen yalnızca bir viyadük ayağı veya projenin sınırlı bir bölümü değildi. İptal kararı, projeye verilen 5628 sayılı ÇED Olumlu kararını kapsıyordu.

Bu karar, yolun yapım aşamasına geçememesindeki somut ve belgelenmiş hukuki nedenlerden biri oldu.

Ancak yargı süreci 2021’de sonuçlanmasına rağmen projenin sonraki yıllarda hangi takvimle yeniden düzenlendiği ve yeni çevresel izin sürecinin nasıl yürütüleceği kamuoyuna bütün ayrıntılarıyla açıklanmadı.

2023’TE “TAMAMLANDI”, 2024’TE “DEVAM EDİYOR” DENİLDİ

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının TBMM’ye verdiği resmî cevapta, Giresun Güney Çevre Yolu’nun 49,2 kilometre uzunluğunda olduğu ve kesin projelerinin 7 Şubat 2023 tarihinde onaylandığı bildirildi.

Bakanlığın 16 Kasım 2023 tarihinde TBMM kayıtlarına giren cevabında da:

“Giresun Güney Çevre Yolu 49,2 kilometre uzunluğunda olup kesin proje çalışmaları tamamlanmıştır” denildi.

Ancak 10 Mayıs 2024 tarihinde Giresun Valiliğinde gerçekleştirilen Karayolları yatırımları değerlendirme toplantısında çevre yolu, “etüt, proje ve mühendislik kapsamında devam eden” yatırımlar arasında gösterildi.

AK Parti Giresun Milletvekili Ali Temür de 20 Eylül 2024 tarihinde, ÇED kararının iptal edilmesinin ardından Karayolları Genel Müdürlüğünün proje tadilatı yürüttüğünü ve çalışmaların 2025 yılı içinde tamamlanmasının beklendiğini açıkladı.

Böylece resmî açıklamalarda açıklığa kavuşturulması gereken bir durum ortaya çıktı:

2023’te kesin projeleri tamamlanan ve onaylanan bir yol için 2024’te hangi etüt, mühendislik ve proje çalışmaları yeniden başlatıldı?

ÇED iptali nedeniyle özellikle Gülyalı başlangıç kesiminde değişiklik yapılması teknik olarak mümkün. Ancak revizyonun hangi bölümleri kapsadığı, güzergâhı ne ölçüde değiştirdiği, yeni ÇED sürecinin başlatılıp başlatılmadığı ve çalışmaların tamamlanma durumu kamuoyuna açıklanmış değil.

YAPIM İHALESİNE NEDEN GEÇİLEMEDİ?

Dosyanın ortaya koyduğu en açık gerçek, Giresun Güney Çevre Yolu’nun bugüne kadar yapım ihalesi aşamasına geçirilememiş olmasıdır.

2015’te danışmanlık ihalesi yapıldı.

2019’da ÇED Olumlu kararı alındı.

2021’de ÇED kararı kesin olarak iptal edildi.

2023’te kesin projelerin onaylandığı açıklandı.

2024’te proje tadilatının sürdüğü bildirildi.

2025 yılı sonunda yapılan açıklamalarda ise ekonomik koşullar ve tasarruf tedbirleri gerekçesiyle yatırım ihalesinin gündeme alınmadığı belirtildi.

Bu kayıtlar, gecikmenin birden fazla teknik, hukuki, idari ve ekonomik nedeni bulunduğunu gösteriyor.

Bununla birlikte ilgili kurumlar bugüne kadar şu temel soruya açık bir takvimle cevap vermedi:

Projenin yapım ihalesine çıkabilmesi için tamamlanması gereken işlemler nelerdir ve bunların hangileri hâlâ tamamlanmamıştır?

49 KİLOMETREDEN 8,5 KİLOMETREYE

Projenin tamamının kısa vadede yatırım programına alınamaması üzerine 2025 yılında etaplandırma seçeneği öne çıktı.

Giresun’daki meslek kuruluşları ve sivil toplum örgütleri, ilk olarak Batlama–Aksu arasındaki şehir geçişinin yapılmasını istedi.

Ancak aynı kesimin uzunluğu farklı açıklamalarda 6, 7, 8 ve 8,5 kilometre olarak ifade edildi.

Haziran 2026’da 7 kilometre olarak açıklanan bölüm, Ağustos 2026’da 8,5 kilometre olarak duyuruldu.

Bu farklılığın yaklaşık ölçülerden mi kaynaklandığı, yoksa başlangıç ve bitiş noktalarının değiştirilip değiştirilmediği bilinmiyor.

Son olarak Aksu–Batlama arasındaki yaklaşık 8,5 kilometrelik kesimin 2027 Yılı Kamu Yatırım Programı’na alınması için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı nezdinde girişimde bulunulduğu açıklandı.

Ancak dosyadaki 22 Ağustos 2026 tarihli son açıklama itibarıyla bu kesim için kesinleşmiş bir yatırım programı kararı veya yapım ihalesi bulunmuyor.

Söz konusu olan, yatırım programına alınma talebi ve Bakanlık düzeyindeki girişimdir.

KAMULAŞTIRMA VE GÜZERGÂH BELİRSİZLİĞİ

Çevre yolunun gecikmesi tartışılırken güncel güzergâh ve kamulaştırma planı da açıklığa kavuşturulması gereken başlıklar arasında bulunuyor.

Projenin uzunluğu ve geçiş koridoru yıllar içinde değişti. ÇED iptalinin ardından proje tadilatı yapıldığı açıklandı. Buna rağmen güncel güzergâhın kesin koordinatları, kavşak noktaları, kamulaştırılacak alanlar ve yaklaşık kamulaştırma maliyeti kamuoyuyla paylaşılmadı.

Bu durum, kamulaştırma sürecinin projenin hangi aşamasında bulunduğu sorusunu gündeme getiriyor.

Ancak mevcut belgeler, yolun gecikmesini arazi işlemlerine, mülkiyet anlaşmazlıklarına veya belirli kişi ve grupların ekonomik çıkarlarına bağlamaya yeterli değil.

Herhangi bir kişi, şirket, siyasetçi veya kamu görevlisinin güzergâh üzerinden haksız menfaat sağladığına ilişkin doğrulanmış bir bulgu bulunmuyor.

Bu nedenle kamulaştırma ve mülkiyet konusu bir suçlama olarak değil, projenin hazırlık düzeyini ve kamu yönetimindeki şeffaflığı ölçen bir soru olarak ele alınmalıdır:

Kamulaştırma planı hazırlandı mı? Hazırlandıysa hangi alanları kapsıyor ve tahmini maliyeti ne kadar? Hazırlanmadıysa yapım ihalesine geçilmesi nasıl planlanıyor?

14 YILLIK GECİKMENİN TEK BİR NEDENİ YOK

Mevcut belgeler birlikte değerlendirildiğinde Giresun Güney Çevre Yolu’nun yapılamamasında beş temel başlık öne çıkıyor:

Projenin kapsamı ve güzergâhının yıllar içinde önemli ölçüde değişmesi,Etüt ve mühendislik çalışmalarının öngörülen sürenin dışına çıkması,ÇED Olumlu kararının yargı tarafından iptal edilmesi,Kesin proje onayından sonra yeniden proje tadilatına ihtiyaç duyulması,Projenin yatırım önceliğine ve yeterli finansmana kavuşamaması.

Bunlar kayıtlardan görülebilen nedenlerdir.

Ancak her bir nedenin toplam gecikme üzerindeki etkisi, hangi işlemin ne kadar zaman aldığı ve kamu kurumları arasında nasıl bir iş takvimi uygulandığı açıklanmadığı için 14 yıllık gecikmenin tam idari bilançosu çıkarılamıyor.

ÇED iptali önemli bir hukuki engel oluşturdu. Fakat tek başına 2012–2019 arasındaki yedi yıllık hazırlık dönemini veya 2023’teki kesin proje onayından sonraki süreci açıklamıyor.

Ekonomik koşullar ve tasarruf tedbirleri de yatırım ihalesinin gündeme alınmamasının gerekçeleri arasında gösterildi. Ancak projenin yıllar boyunca neden yatırım önceliği kazanamadığına ilişkin ayrıntılı bir mali değerlendirme yayımlanmadı.

KAMUOYUNUN CEVAP BEKLEDİĞİ SORULAR

Yaklaşık 14 yılın ardından Giresun’un yeni bir başlangıç açıklamasından önce şu sorulara belgeleriyle cevap verilmesi gerekiyor:

2015 tarihli danışmanlık işi hangi tarihte tamamlandı ve kesin kabulü ne zaman yapıldı?

1.170 günlük sürede kaç kez uzatım yapıldı ve gerekçeleri neydi?

Güzergâh neden 20 kilometreden 49,2 kilometreye çıktı?

Yol standardı neden 2x3 şeritten 2x2 şeride değiştirildi?

2023’te kesin projelerin tamamlandığı açıklanmasına rağmen 2024’te hangi bölümler yeniden projelendirildi?

ÇED iptalinden sonra yeni güzergâh ve yeni çevresel izin süreci hangi aşamaya geldi?

2025’te tamamlanması beklenen proje tadilatı sonuçlandı mı?

Güncel güzergâhın ve kavşakların kesin koordinatları nelerdir?

Kamulaştırma planı ve yaklaşık kamulaştırma maliyeti hazırlandı mı?

Batlama–Aksu kesimi neden 6, 7, 8 ve 8,5 kilometre olarak açıklandı?

Öncelikli 8,5 kilometrelik bölüm için Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından resmî yatırım teklifi sunuldu mu?

Projenin tahmini toplam maliyeti, öngörülen yapım süresi ve finansman modeli nedir?

Yolun yapım ihalesine çıkabilmesi için hangi teknik, hukuki ve mali işlemler hâlâ bekliyor?

GİRESUN YENİ BİR “START” DEĞİL, AÇIK TAKVİM BEKLİYOR

Giresun Güney Çevre Yolu’nun hikâyesi, yalnızca yapılmayı bekleyen bir yolun hikâyesi değil.

Bu dosya aynı zamanda 14 yıl içinde kapsamı sürekli değişen, çevresel izin süreci yargıdan dönen, kesin projelerinin tamamlandığı açıklandıktan sonra yeniden tadilata alınan ve yapım yatırımına dönüşemeyen büyük bir kamu projesinin hikâyesidir.

2012’de Giresun’a “çalışmalar başladı” denildi.

2015’te yolun kendisi değil, etüt ve proje hizmeti ihale edildi.

2019’da ÇED Olumlu kararı verildi.

2021’de bu kararın iptali Danıştay tarafından onandı.

2023’te kesin projelerin tamamlandığı açıklandı.

2024’te proje tadilatının sürdüğü bildirildi.

2025’te yatırım ihalesinin ekonomik koşullar ve tasarruf tedbirleri nedeniyle gündeme alınmadığı belirtildi.

2026’da ise 49,2 kilometrelik yolun tamamı yerine 8,5 kilometrelik bölümün 2027 yatırım programına alınması talep edildi.

Yaklaşık 14 yılın sonunda gelinen aşama hâlâ yapım ihalesi değil, yatırım programına alınma talebidir.

Bu yolun yapımına başlanması için hangi işlem eksik, sorumluluk hangi kurumda ve bağlayıcı takvim nedir?

https://www.giresunsonhaber.com/ozel-haber/cevre-yolu-hikayesi-17996