O GÜN GENÇLER ONU DURDURDU, BUGÜN KADINLAR MARŞLARLA ANDI

ATATÜRK’ÜN GİRESUN’DAKİ 102 YILLIK İZİ:

O GÜN GENÇLER ONU DURDURDU, BUGÜN KADINLAR MARŞLARLA ANDI

Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Eylül 1924’te Giresun’a gelişinin üzerinden 102 yıl geçti. Can Akengin Bilgi Yurdu Derneği’nin düzenlediği anma yürüyüşünde Bilgi Yurdu Kadınlar Bandosu’nun çaldığı marşlar, 1924’te gençler ile Mustafa Kemal Paşa arasında yaşanan tarihî buluşmayı yeniden hatırlattı. Çünkü 102 yıl önce Mustafa Kemal’i Giresun sokaklarında durduranlar da Bilgi Yurdu’nun gençleriydi.

Giresun Belediyesi Başkan Vekili Erkan Hacak’ın da katıldığı yürüyüşte Bilgi Yurdu Kadınlar Bandosu gösterileriyle 19 Eylül’ün coşkusunu Giresun sokaklarına taşıdı.

Ancak bu yılki yürüyüşün taşıdığı tarihî anlam, yalnızca Atatürk’ün Giresun’a geliş yıldönümüyle sınırlı değil. Atatürk Araştırma Merkezi uzmanı İbrahim Baş’ın çalışması, 19 Eylül 1924’te yaşananları; karşılamadan Bilgi Yurdu’ndaki konuşmaya, devlet dairelerindeki görüşmelerden sıradan bir kayıkçının sorununa kadar ayrıntılarıyla ortaya koyuyor.

HAMİDİYE İLE KARADENİZ’E ÇIKTI

Mustafa Kemal Paşa’nın Giresun ziyareti, 1924 sonbaharında gerçekleştirdiği geniş kapsamlı yurt gezisinin bir parçasıydı.

29 Ağustos’ta Dumlupınar’a hareket eden Mustafa Kemal, 30 Ağustos’ta Meçhul Asker Abidesi’nin temelini attı ve Başkomutan Meydan Muharebesi’nin ikinci yıldönümünde halka seslendi. Ardından Bursa’ya geçti; eşi Latife Hanım ve beraberindeki heyetle 12 Eylül’de Mudanya’dan Hamidiye Kruvazörü’ne binerek Karadeniz seyahatine başladı.

15 Eylül’de Trabzon’a ulaştı. Bu sırada 13 Eylül’de Erzurum’da meydana gelen deprem nedeniyle Erzurum’a gitmek istiyordu. Ancak Trabzon ve Rize’den Erzurum’a araçla geçilebilecek uygun bir yol bulunmadığından Ankara’dan Samsun’a araç gönderilmesi planlandı. Mustafa Kemal Paşa da Rize’den sonra Giresun ve Ordu üzerinden Samsun’a, oradan Erzurum’a geçecek güzergâhı izledi.

GİRESUN ONU BİR HAFTADIR BEKLİYORDU

18 Eylül’de Rize’den hareket eden Mustafa Kemal Paşa, Latife Hanım ve beraberindeki heyet, 19 Eylül 1924 sabahı Giresun’a ulaştı.

Giresun ise bu ziyarete günler öncesinden hazırlanmıştı.

Kaynaklara göre halk yaklaşık bir haftadır Mustafa Kemal Paşa’yı bekliyordu. Sabahın erken saatlerinden itibaren Giresun caddeleri ve liman vatandaşlarla doldu. Hamidiye Kruvazörü’nden Mustafa Kemal ve beraberindekileri kıyıya taşıyacak kayıklar hazırlandı ve süslendi. Bando yerini aldı, özel bir karşılama heyeti oluşturuldu.

Karşılama heyeti Hamidiye’ye kadar giderek Mustafa Kemal Paşa’yı Giresun’a davet etti.

KIYIYA ÇIKTIĞINDA KURBAN KESİLDİ

Mustafa Kemal Paşa Giresun kıyısına çıktığında kendisi için kurban kesildi. Karşılama heyetinde bulunanlar tek tek takdim edildi.

İlk önemli durak Giresun Belediyesi olacaktı.

Mustafa Kemal Paşa Belediye yönünde ilerlemeye başladığında Mithat Paşa Oteli’nin köşesinden itibaren bekleyen halk büyük bir coşkuyla kendisini karşıladı.

Dönemin kayıtlarına göre Giresunlular:

“Yaşa büyük halaskâr!”

nidalarıyla Mustafa Kemal Paşa’yı alkışladı.

Güzergâh üzerinde esnaf teşkilatları, ilçe belediyelerinin temsilcileri, memurlar, Zabıtan Cemiyeti ile Orta Mektep’in müdür ve öğretmenleri sıralanmıştı. Bilgi Yurdu gençleri de karşılama sesleriyle meydana ayrı bir hareketlilik kazandırıyordu.

BELEDİYEDEN ÇIKTI, İKİ GİRESUNLU GENÇ YOLUNU KESTİ

Mustafa Kemal Paşa, Giresun Belediyesi’nde bir süre dinlendikten sonra Hükûmet Konağı yönüne hareket etti.

İşte Giresun tarihinin en dikkat çekici anlarından biri tam bu sırada yaşandı.

Mustafa Kemal Paşa Bilgi Yurdu’nun önüne geldiğinde Süreyya ve Sırrı isimli iki genç önüne çıkarak kendisini durdurdu.

Gençler, Dr. Necdet Otoman’ın hazırladığı konuşmanın okunması için izin istedi.

Mustafa Kemal Paşa kabul etti.

“HOŞ GELDİN PAŞA… KAÇ GÜNDÜR SİZİ BEKLİYORUZ”

Dr. Necdet Otoman’ın konuşması sıradan bir karşılama metni değildi.

Sözlerine:

“Hoş Geldin Paşa. Bilgi Yurdu namına sizi selamlarım. Kaç gündür sizi bekliyoruz.”

diye başladı.

Ardından Dumlupınar’a ve Giresunlu şehitlere uzanan son derece duygusal bir konuşma yaptı.

Mustafa Kemal Paşa’ya Dumlupınar’dan gelip gelmediğini, oradaki şehitleri görüp görmediğini soruyor; ardından:

“İçlerinde bizim Yeşil Giresun’dan da kimse var mı idi?”

diyordu.

Konuşmanın devamında Millî Mücadele, Sakarya ve Dumlupınar üzerinden Cumhuriyet’e bağlılık vurgulanıyordu.

Bilgi Yurdu gençlerinin verdiği mesaj açıktı:

“Cumhuriyet bir taht ise biz gençler onun sehpasıyız. Biz kırılmadıktan sonra o yere düşmeyecektir.”

ATATÜRK'TEN TARİHE GEÇEN CEVAP: “SİZİN UŞAKLARDAN DA VARDI”

Mustafa Kemal Paşa konuşmayı dikkatle dinledi.

Ardından Giresun gençlerine verdiği cevap, 19 Eylül 1924 ziyaretinin hafızalara kazınan sözlerinden biri oldu:

“Ey genç, bütün memleketin gençliğine tercüman olan kıymetkâr sözlerinden fevkalâde memnun oldum. Hakikatin ifadesi olan Giresun gençliğini tebrik ederim. Afyonkarahisar, Dumlupınar’da sizin uşaklardan da vardı.”

Mustafa Kemal Paşa devamında Giresunluların bundan dolayı huzurlu ve memnun olabileceklerini belirterek, “Bu sözleri söyleyen gençlikle memleket iftihar edecektir” dedi.

Bugün Giresun’da hafızalarda yaşayan “Sizin uşaklar da vardı” sözünün tarihî bağlamı da böyle ortaya çıkıyor.

HÜKÛMET DAİRESİNDE MEMURLARI TEK TEK DİNLEDİ

Bilgi Yurdu önündeki konuşmanın ardından Mustafa Kemal Paşa Giresun Hükûmet Dairesi’ne geçti.

Burada kısa süre dinlendikten sonra Vali tarafından takdim edilen kamu görevlilerini kabul etti.

Adliye, maliye, nafia, jandarma ve zabıta görevlileri sırasıyla Mustafa Kemal Paşa’ya takdim edildi.

Ziyaret sırasında ilginç bir anlaşmazlık da doğrudan Mustafa Kemal Paşa’ya ulaştı.

Jandarma Komutanı adliyeden şikâyet edince cinayet savcısı çağrıldı. Mustafa Kemal Paşa, Vali’ye talimat vererek Adliye ile Jandarma arasındaki sorunların çözülmesini istedi.

Ardından Muhasebe-i Hususiye memurları ve polis komiserlerini kabul ederek onların taleplerini dinledi.

BİLGİ YURDU'NA GİTTİ, VALİYE TALİMAT VERDİ

Mustafa Kemal Paşa daha sonra yeniden Bilgi Yurdu’na geçti.

Burada gençlerle görüştü ve taleplerini dinledi.

Bilgi Yurdu’nun daha iyi şartlarda çalışabilmesi için daha büyük ve geniş bir binanın tahsis edilmesini Vali’ye emretti.

Gençlere ise Bilgi Yurdu’nu Türk Ocağı’na dönüştürerek faaliyetlerine devam etmelerini öğütledi.

Dolayısıyla Bilgi Yurdu ile Mustafa Kemal Paşa arasındaki bağ yalnızca önünde yapılan birkaç dakikalık bir konuşmadan ibaret değildi.

Mustafa Kemal Paşa kurumun gençlerini dinledi, ihtiyaçlarıyla ilgilendi ve geleceğine ilişkin doğrudan tavsiyede bulundu.

VALİ KONAĞINDA GÖRÜŞMELER DEVAM ETTİ

Bilgi Yurdu ziyaretinin ardından Mustafa Kemal Paşa'nın dinlenmesi ve kendisiyle görüşmek isteyen heyetleri kabul etmesi için Vali Konağı hazırlandı.

Burada görüşmelerini sürdürdü.

Daha sonra Jandarma Mektebi ve Hükûmet Dairesi'ni ziyaret etti. Bu ziyaretler sırasında kendisini görmek için gelen halkla ve şehrin ileri gelenleriyle de görüştü.

Böylece birkaç saatlik Giresun programı yalnızca protokol ziyaretlerinden oluşmadı; kamu görevlilerinden gençlere, şehrin ileri gelenlerinden vatandaşlara kadar farklı kesimlerle doğrudan temas kuruldu.

FRANSIZCA TABELAYI GÖRDÜ: “KALDIRILSIN”

Program tamamlanınca Mustafa Kemal Paşa otomobille iskeleye doğru hareket etti.

Ancak Belediye önüne geldiğinde otomobilden indi ve iskeleye kadar yürümeyi tercih etti.

Bu yürüyüş sırasında dikkatini iskele yakınındaki Yıldız Lokantası’nın Fransızca tabelası çekti.

Tabelanın kaldırılmasını istedi.

1924 Türkiye’sinin henüz Cumhuriyet’in birinci yılını bile doldurmadığı düşünüldüğünde, Giresun sokaklarında yaşanan bu küçük olay dönemin dil ve millî kimlik anlayışını gösteren dikkat çekici ayrıntılardan biri olarak kayıtlara geçti.

BİR KAYIKÇI YAKLAŞTI: “EVİME EKMEK GÖTÜREMİYORUM”

İskeleye doğru yürürken bu kez protokol dışından bir Giresunlu Mustafa Kemal Paşa’ya ulaştı.

Bir kayıkçı yanına yaklaşarak mavnalarının çalışmasına izin verilmediğini ve bu nedenle evine ekmek götüremediğini söyledi.

Mustafa Kemal Paşa şikâyeti dinledi.

Ardından Vali’ye talimat vererek kayıkçının çalışmasına izin verilmesini sağladı.

Birkaç saatlik Giresun ziyaretinin belki de en insani ayrıntılarından biri buydu: Cumhurbaşkanı'nın önünü kesen bir vatandaş geçim sorununu doğrudan anlatmış ve sorun için aynı anda talimat verilmişti.

İSKELEDE GİRESUNLULARLA VEDALAŞTI

Mustafa Kemal Paşa iskeleye ulaştığında kendisini uğurlamak üzere toplanan Giresunlular ve beraberinde yürüyen gençlerle vedalaştı.

Ardından kayığa bindi.

Kayık Mustafa Kemal Paşa'yı yeniden Hamidiye Kruvazörü’ne götürdü ve 19 Eylül 1924 tarihli Giresun ziyareti tamamlandı.

Ancak o birkaç saat içerisinde yaşananlar, bir asır sonra bile Giresun'un şehir hafızasında yaşamaya devam etti.

O KALABALIĞIN İÇİNDE BİR İLKOKUL ÖĞRENCİSİ DE VARDI

Ziyaretin yıllar sonra ortaya çıkan başka bir hikâyesi daha bulunuyor.

Mustafa Kemal Paşa o gün Ali Rıza isimli bir ilkokul öğrencisiyle tanıştı.

Ali Rıza'nın Mustafa Kemal'e duyduğu sevgi ve hayranlık hayatının yönünü değiştirdi. Askerî Tıbbiye'yi kazandı, doktor oldu ve askerî kariyerinde Tuğgeneralliğe kadar yükseldi.

Emekli olduktan sonra Giresun Belediye Başkanı seçildi.

1976'da, Atatürk'ün Giresun'a gelişinin 52. yıldönümü kutlamaları sırasında duygulanarak Atatürk'ün hayatını ve ona duyduğu sevgiyi anlattığı iki buçuk sayfalık bir mektup kaleme aldı.

Belediye Başkanı sıfatıyla imzaladığı yazıyla Türk Tarih Kurumu'na gönderilen mektup, dönemin Atatürk ve Yeni Türkiye Araştırma Merkezi Müdürü Afet İnan'a ulaştırıldı. Belgeler bugün Türk Tarih Kurumu Arşivi'nde bulunuyor.

102 YIL SONRA BİLGİ YURDU, BU KEZ KADINLARIN MARŞLARIYLA

Ve 19 Eylül 2026...

Mustafa Kemal Paşa'nın önünü iki gencin keserek Giresun gençliğinin sesini duyurduğu Bilgi Yurdu geleneği, 102 yıl sonra yine Giresun sokaklarındaydı.

Bu kez ellerinde nutuk kâğıtları değil, bando enstrümanları vardı.

Can Akengin Bilgi Yurdu Kadınlar Bandosu, Atatürk'ün Giresun'a gelişinin 102. yıldönümü için gerçekleştirilen yürüyüşte marşlarıyla şehrin sokaklarını doldurdu.

Bir asır önce Bilgi Yurdu gençlerini dinleyen ve:

“Bu sözleri söyleyen gençlikle memleket iftihar edecektir”

diyen Mustafa Kemal Paşa'nın hatırası, 102 yıl sonra kültür çatısı altında bir araya gelen Giresunlu kadınların ritimleriyle yaşatıldı.

Bu nedenle bu yürüyüş yalnızca bir yıldönümü etkinliği değildi.

1924'te Bilgi Yurdu'nun gençleri Atatürk'e seslendi.
2026'da Bilgi Yurdu'nun kadınları Atatürk için çaldı.

Giresun'un 102 yıllık hafızasını marşlarla yeniden sokaklara taşıyan Can Akengin Bilgi Yurdu Kadınlar Bandosu'na, onları yetiştirenlere ve bu tarihî kültür mirasını yaşatan herkese teşekkür ediyoruz.

İyi ki varsınız. İyi ki 102 yıl sonra aynı sesi yaşatıyorsunuz.

TARİH: 19 Eylül 2026
ANA TARİHSEL KAYNAK: İbrahim Baş, M. Kemal Atatürk'ün Giresun Ziyaretleri, Atatürk Ansiklopedisi / Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, 30 Haziran 2025. Kaynak çalışma, ziyaretin Millî Mücadele sonrası yurt gezileri bağlamını da açıklıyor.