BANDIRMA VAPURU’NDA GİRESUN İZİ

BANDIRMA VAPURU’NDA GİRESUN İZİ

GÖRELELİ SERDÜMEN TEMEL, 19 MAYIS YOLCULUĞUNUN GÖRÜNMEYEN DENİZCİLERİ ARASINDA

Ömür Yüksel

Mustafa Kemal Paşa ve karargâh heyetini İstanbul’dan Samsun’a taşıyan Bandırma Vapuru’nun mürettebat listesinde “Göreleli Şükrü oğlu Temel” adı serdümen olarak yer alıyor. Devlet Denizyolları İdaresi Umum Arşiv Dairesi kaydına dayanan liste, 19 Mayıs 1919 yolculuğunda Giresun/Görele bağlantılı bir denizcinin görev yaptığını ortaya koyuyor.

MİLLÎ MÜCADELE’NİN BAŞLANGIÇ YOLCULUĞUNDA YENİDEN OKUNAN BİR KAYIT

Türkiye Cumhuriyeti tarihinin dönüm noktalarından biri olan 19 Mayıs 1919, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışıyla Millî Mücadele’nin Anadolu’daki örgütlenme sürecini başlattı. Bu tarihî yolculuğu taşıyan Bandırma Vapuru, resmî tarih anlatısında çoğunlukla Mustafa Kemal Paşa, karargâh heyeti ve vapurun süvarisi İsmail Hakkı Durusu üzerinden anıldı.

Arşiv kayıtlarına dayanan mürettebat listesi ise yolculuğun başka bir yönünü öne çıkarıyor. Bandırma Vapuru’nda görev yapan 23 kişilik gemi personeli arasında “Serdümen: Göreleli Şükrü oğlu Temel” kaydı bulunuyor. Bu kayıt, Giresun’un Millî Mücadele hafızasına denizcilik emeği üzerinden eklenen dikkat çekici bir belge değeri taşıyor.

BANDIRMA VAPURU 19 MAYIS SABAHI SAMSUN’A ULAŞTI

Bandırma Vapuru, IX. Ordu Kıtaatı Müfettişliği görevini yürütecek Mustafa Kemal Paşa ve beraberindeki heyeti İstanbul’dan Samsun’a ulaştırdı. Samsun Valiliği’nin tarihçesi, vapurun Türk Millî Mücadelesi’nin Anadolu üzerinden başlatılmasında önemli bir görev üstlendiğini kayda geçiriyor. Aynı tarihçede Bandırma Vapuru’nun 16 Mayıs 1919 Cuma günü İstanbul Galata Rıhtımı’ndan hareket ettiği ve 19 Mayıs 1919 Pazartesi sabahı Samsun’a ulaştığı bilgisi yer alıyor.

TRT Haber’in 19 Mayıs dosyası, Bandırma Vapuru’nun fırtınalı havada yol aldığını, kıyı şeridini takip ederek 17 Mayıs’ta İnebolu’ya, 18 Mayıs’ta Sinop’a uğradığını ve 19 Mayıs’ta Samsun limanına demir attığını aktarıyor.

GÖRELELİ ŞÜKRÜ OĞLU TEMEL SERDÜMEN OLARAK KAYITTA

Bandırma Vapuru’nun mürettebat listesi, Devlet Denizyolları İdaresi Umum Arşiv Dairesi’nde yer alan “Mülga Seyr-i Sefain İdaresi Maaş Kayıt Defteri” belgesine dayandırılıyor. Osman Öndeş’in aktardığı kayıtta, Bandırma Vapuru personelinin 25 değil, 23 kişi olduğu belirtiliyor. Liste, 10 Mayıs 1960 tarihli Umum Arşiv Servisi kaydı olarak veriliyor.

Bu listede beşinci sırada şu kayıt yer alıyor:

Bu kayıt, 19 Mayıs yolculuğunda Giresun’un bugünkü ilçesi Görele ile bağlantılı bir denizcinin görev yaptığını gösteriyor. Belgede geçen “Göreleli” ifadesi, yerel tarih bakımından doğrudan Giresun hafızasına uzanan bir iz oluşturuyor.

SERDÜMENLİK, YOLCULUĞUN SEYİR GÜVENLİĞİNDE KRİTİK GÖREVDİ

Serdümen, gemide dümen idaresinde görev yapan deniz personelidir. Kaptan ve zabitlerin talimatı doğrultusunda geminin rota üzerinde tutulmasına katkı sağlar. Bandırma Vapuru’nun Karadeniz yolculuğu, dönemin koşulları ve seyrin taşıdığı tarihî önem nedeniyle sıradan bir ulaşım faaliyeti değildi.

TRT Haber’in dosyasında yolculuğun fırtınalı havada gerçekleştiği, Kaptan İsmail Hakkı Durusu’nun zorlu koşullar altında Bandırma Vapuru’nu Samsun’a ulaştırdığı belirtiliyor. Bu koşullar, serdümen görevinin önemini daha da artırıyor.

MÜRETTEBAT LİSTESİ GÖRÜNMEYEN EMEĞİ ORTAYA ÇIKARDI

Bandırma Vapuru anlatılarında Mustafa Kemal Paşa ve karargâh heyeti haklı olarak tarihsel merkeze yerleşti. Ancak gemiyi Samsun’a ulaştıran mürettebatın emeği uzun yıllar sınırlı biçimde gündeme geldi. Devlet Denizyolları İdaresi arşiv kaydına dayanan liste, bu görünmeyen emeği isim isim ortaya koyuyor.

Listede süvari, ikinci kaptan, kâtip, lostromo, serdümenler, ambarcılar, tayfalar, kamarotlar, aşçı, serçarkçı, makinist, ateşçiler, kömürcüler ve vinççiler yer alıyor. Bu dağılım, Bandırma Vapuru’nun yalnızca tarihî bir sembol değil, aynı zamanda çok katmanlı bir denizcilik organizasyonu olduğunu gösteriyor.

GİRESUN HAFIZASINA DENİZDEN EKLENEN BİR HALKA

Giresun’un Millî Mücadele hafızası çoğunlukla gönüllü birlikler, cephe katkıları, yerel direniş ve bölge insanının fedakârlıkları üzerinden anlatıldı. Bandırma Vapuru mürettebat listesindeki “Göreleli Şükrü oğlu Temel” kaydı, bu hafızaya denizcilik üzerinden yeni bir halka ekliyor.

Bu kayıt, Giresun’un tarihsel katkısının yalnızca cephe hattında değil, Millî Mücadele’nin başlangıç sembolü olan 19 Mayıs yolculuğunda da iz bıraktığını gösteriyor. Göreleli bir denizcinin Bandırma Vapuru’nda serdümen olarak görev yapması, yerel tarih araştırmaları için güçlü bir başlık oluşturuyor.

BİYOGRAFİSİ ARAŞTIRILMAYI BEKLEYEN BİR DENİZCİ

Şükrü oğlu Temel’in mürettebat listesinde yer alması kesin bir kayıt değeri taşısa da hayat hikâyesi henüz ayrıntılı biçimde ortaya çıkarılmış değil. Doğum yeri, aile bağlantısı, denizcilik sicili, Bandırma Vapuru dışındaki görevleri, 1919 sonrası yaşamı ve mezar bilgisi yeni arşiv taramalarıyla aydınlatılmayı bekliyor.

Bu aşamada araştırılması gereken başlıklar şunlar:

Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı’nın araştırma esasları, araştırmacıların Belge Tarama Sistemi üzerinden basit ve detaylı arama yapabildiğini, belgeleri çalışma listesine ekleyebildiğini ve belge görüntülerine erişim sürecini tamamlayabildiğini gösteriyor.

Millî Savunma Bakanlığı Askerî Arşiv sistemi de araştırmacı girişi ve üyelik adımıyla hizmet veriyor. Bu nedenle Bandırma Vapuru, 9. Ordu Müfettişliği, İsmail Hakkı Durusu ve mürettebat bağlantılı belgeler için askerî arşiv hattı ayrıca önem taşıyor.

GÖRELELİ TEMEL’İN ADI, 19 MAYIS ANLATISINDA YENİ BİR YER AÇIYOR

Bandırma Vapuru’nun tarihî önemi, Mustafa Kemal Paşa’yı Samsun’a ulaştırmasından kaynaklanıyor. Ancak o yolculuğun gerçekleşmesi, geminin kaptanı, serdümenleri, makinistleri, ateşçileri, kömürcüleri, tayfaları ve hizmet personelinin ortak emeğiyle mümkün oldu.

Göreleli Şükrü oğlu Temel’in adı, bu görünmeyen emeğin yerel hafızadaki karşılığı olarak öne çıkıyor. Bandırma Vapuru’nun dümeninde görev yapan bir serdümenin Göreleli olması, Giresun’un Millî Mücadele tarihine denizden eklenen somut bir belge niteliği taşıyor.

KAYNAKÇA

https://www.academia.edu/167423216/_G%C3%B6releli_%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC_o%C4%9Flu_Temel_Kayd%C4%B1_%C3%9Czerine_Bir_Literat%C3%BCr_Taramas%C4%B1