#Bandırma Vapuru

BANDIRMA VAPURU’NDA GİRESUN İZİ

BANDIRMA VAPURU’NDA GİRESUN İZİ GÖRELELİ SERDÜMEN TEMEL, 19 MAYIS YOLCULUĞUNUN GÖRÜNMEYEN DENİZCİLERİ ARASINDA Ömür Yüksel Mustafa Kemal Paşa ve karargâh heyetini İstanbul’dan Samsun’a taşıyan Bandırma Vapuru’nun mürettebat listesinde “Göreleli Şükrü oğlu Temel” adı serdümen olarak yer alıyor. Devlet Denizyolları İdaresi Umum Arşiv Dairesi kaydına dayanan liste, 19 Mayıs 1919 yolculuğunda Giresun/Görele bağlantılı bir denizcinin görev yaptığını ortaya koyuyor. MİLLÎ MÜCADELE’NİN BAŞLANGIÇ YOLCULUĞUNDA YENİDEN OKUNAN BİR KAYIT Türkiye Cumhuriyeti tarihinin dönüm noktalarından biri olan 19 Mayıs 1919, Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışıyla Millî Mücadele’nin Anadolu’daki örgütlenme sürecini başlattı. Bu tarihî yolculuğu taşıyan Bandırma Vapuru, resmî tarih anlatısında çoğunlukla Mustafa Kemal Paşa, karargâh heyeti ve vapurun süvarisi İsmail Hakkı Durusu üzerinden anıldı. Arşiv kayıtlarına dayanan mürettebat listesi ise yolculuğun başka bir yönünü öne çıkarıyor. Bandırma Vapuru’nda görev yapan 23 kişilik gemi personeli arasında “Serdümen: Göreleli Şükrü oğlu Temel” kaydı bulunuyor. Bu kayıt, Giresun’un Millî Mücadele hafızasına denizcilik emeği üzerinden eklenen dikkat çekici bir belge değeri taşıyor. BANDIRMA VAPURU 19 MAYIS SABAHI SAMSUN’A ULAŞTI Bandırma Vapuru, IX. Ordu Kıtaatı Müfettişliği görevini yürütecek Mustafa Kemal Paşa ve beraberindeki heyeti İstanbul’dan Samsun’a ulaştırdı. Samsun Valiliği’nin tarihçesi, vapurun Türk Millî Mücadelesi’nin Anadolu üzerinden başlatılmasında önemli bir görev üstlendiğini kayda geçiriyor. Aynı tarihçede Bandırma Vapuru’nun 16 Mayıs 1919 Cuma günü İstanbul Galata Rıhtımı’ndan hareket ettiği ve 19 Mayıs 1919 Pazartesi sabahı Samsun’a ulaştığı bilgisi yer alıyor. Tarih Gelişme Tarihî Önemi 16 MAYIS 1919 Bandırma Vapuru İstanbul’dan hareket etti. Mustafa Kemal Paşa ve karargâh heyetinin Anadolu yolculuğu başladı. 17 MAYIS 1919 Vapur İnebolu hattına ulaştı. Karadeniz kıyı rotası izlendi. 18 MAYIS 1919 Sinop hattı geçildi. Samsun öncesi son kritik durak aşıldı. 19 MAYIS 1919 Bandırma Vapuru Samsun’a ulaştı. Millî Mücadele’nin Anadolu safhası başladı. TRT Haber’in 19 Mayıs dosyası, Bandırma Vapuru’nun fırtınalı havada yol aldığını, kıyı şeridini takip ederek 17 Mayıs’ta İnebolu’ya, 18 Mayıs’ta Sinop’a uğradığını ve 19 Mayıs’ta Samsun limanına demir attığını aktarıyor. GÖRELELİ ŞÜKRÜ OĞLU TEMEL SERDÜMEN OLARAK KAYITTA Bandırma Vapuru’nun mürettebat listesi, Devlet Denizyolları İdaresi Umum Arşiv Dairesi’nde yer alan “Mülga Seyr-i Sefain İdaresi Maaş Kayıt Defteri” belgesine dayandırılıyor. Osman Öndeş’in aktardığı kayıtta, Bandırma Vapuru personelinin 25 değil, 23 kişi olduğu belirtiliyor. Liste, 10 Mayıs 1960 tarihli Umum Arşiv Servisi kaydı olarak veriliyor. Bu listede beşinci sırada şu kayıt yer alıyor: Sıra Görev Kayıt 1 Süvari Kayserili Ahmet oğlu İsmail Hakkı 2 İkinci Kaptan Üsküdarlı Tahsin 3 Kâtip İsmail 4 Lostromo Hasan Reis 5 Serdümen Göreleli Şükrü oğlu Temel 6 Serdümen Ali oğlu Basri Bu kayıt, 19 Mayıs yolculuğunda Giresun’un bugünkü ilçesi Görele ile bağlantılı bir denizcinin görev yaptığını gösteriyor. Belgede geçen “Göreleli” ifadesi, yerel tarih bakımından doğrudan Giresun hafızasına uzanan bir iz oluşturuyor. SERDÜMENLİK, YOLCULUĞUN SEYİR GÜVENLİĞİNDE KRİTİK GÖREVDİ Serdümen, gemide dümen idaresinde görev yapan deniz personelidir. Kaptan ve zabitlerin talimatı doğrultusunda geminin rota üzerinde tutulmasına katkı sağlar. Bandırma Vapuru’nun Karadeniz yolculuğu, dönemin koşulları ve seyrin taşıdığı tarihî önem nedeniyle sıradan bir ulaşım faaliyeti değildi. TRT Haber’in dosyasında yolculuğun fırtınalı havada gerçekleştiği, Kaptan İsmail Hakkı Durusu’nun zorlu koşullar altında Bandırma Vapuru’nu Samsun’a ulaştırdığı belirtiliyor. Bu koşullar, serdümen görevinin önemini daha da artırıyor. Görev Gemideki İşlev 19 Mayıs Yolculuğundaki Önemi Süvari / Kaptan Geminin genel sevk ve idaresi Yolculuğun denizcilik komutasını yürüttü. Serdümen Dümen idaresi ve rota uygulaması Zorlu Karadeniz seyrinde geminin rotada tutulmasına katkı sağladı. Lostromo Güverte personelinin düzeni Gemi işleyişinin sürekliliğini destekledi. Ateşçi / Kömürcü Buharlı geminin enerji düzeni Geminin hareket kabiliyetini sürdürdü. Tayfa / Kamarot Gemi hizmetleri ve günlük işleyiş Yolculuğun düzenli ilerlemesine katkı verdi. MÜRETTEBAT LİSTESİ GÖRÜNMEYEN EMEĞİ ORTAYA ÇIKARDI Bandırma Vapuru anlatılarında Mustafa Kemal Paşa ve karargâh heyeti haklı olarak tarihsel merkeze yerleşti. Ancak gemiyi Samsun’a ulaştıran mürettebatın emeği uzun yıllar sınırlı biçimde gündeme geldi. Devlet Denizyolları İdaresi arşiv kaydına dayanan liste, bu görünmeyen emeği isim isim ortaya koyuyor. Listede süvari, ikinci kaptan, kâtip, lostromo, serdümenler, ambarcılar, tayfalar, kamarotlar, aşçı, serçarkçı, makinist, ateşçiler, kömürcüler ve vinççiler yer alıyor. Bu dağılım, Bandırma Vapuru’nun yalnızca tarihî bir sembol değil, aynı zamanda çok katmanlı bir denizcilik organizasyonu olduğunu gösteriyor. Görev Grubu Listede Yer Alan İsimler Komuta ve idare İsmail Hakkı, Üsküdarlı Tahsin, İsmail, Hasan Reis Seyir ve güverte Göreleli Şükrü oğlu Temel, Ali oğlu Basri, Süleyman oğlu Cemil, Hüseyin oğlu Rahmi, Mesut oğlu Temel Hizmet personeli Muharrem oğlu Hacı Tevfik, İbrahim oğlu Mehmet, Mustafa oğlu Halit, Osman oğlu Hacı Hamdi Makine ve enerji Ağa oğlu Hacı Süleyman, Deraliyeli Emin, Koyulhisarlı Yusuf oğlu Halil, Rizeli Arif oğlu Mansur, Hasan oğlu Mehmed, Mehmed Ali oğlu Ömer Faik Yardımcı görevler İsmail Hakkı, Ali oğlu Galip GİRESUN HAFIZASINA DENİZDEN EKLENEN BİR HALKA Giresun’un Millî Mücadele hafızası çoğunlukla gönüllü birlikler, cephe katkıları, yerel direniş ve bölge insanının fedakârlıkları üzerinden anlatıldı. Bandırma Vapuru mürettebat listesindeki “Göreleli Şükrü oğlu Temel” kaydı, bu hafızaya denizcilik üzerinden yeni bir halka ekliyor. Bu kayıt, Giresun’un tarihsel katkısının yalnızca cephe hattında değil, Millî Mücadele’nin başlangıç sembolü olan 19 Mayıs yolculuğunda da iz bıraktığını gösteriyor. Göreleli bir denizcinin Bandırma Vapuru’nda serdümen olarak görev yapması, yerel tarih araştırmaları için güçlü bir başlık oluşturuyor. BİYOGRAFİSİ ARAŞTIRILMAYI BEKLEYEN BİR DENİZCİ Şükrü oğlu Temel’in mürettebat listesinde yer alması kesin bir kayıt değeri taşısa da hayat hikâyesi henüz ayrıntılı biçimde ortaya çıkarılmış değil. Doğum yeri, aile bağlantısı, denizcilik sicili, Bandırma Vapuru dışındaki görevleri, 1919 sonrası yaşamı ve mezar bilgisi yeni arşiv taramalarıyla aydınlatılmayı bekliyor. Bu aşamada araştırılması gereken başlıklar şunlar: Araştırma Alanı Yanıt Aranacak Soru Nüfus kayıtları Şükrü oğlu Temel’in Görele’deki aile bağlantısı hangi kayıtlarda yer alıyor? Denizcilik sicili Seyr-i Sefain veya Bahriye kayıtlarında görev geçmişi bulunuyor mu? Maaş ve personel defterleri Bandırma Vapuru dışındaki gemi görevleri izlenebiliyor mu? Yerel hafıza Görele’de aile anlatısı, mezar kaydı veya sözlü tarih izi var mı? Askerî ve sivil arşivler 19 Mayıs yolculuğuna ilişkin belgelerde adı yeniden geçiyor mu? Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı’nın araştırma esasları, araştırmacıların Belge Tarama Sistemi üzerinden basit ve detaylı arama yapabildiğini, belgeleri çalışma listesine ekleyebildiğini ve belge görüntülerine erişim sürecini tamamlayabildiğini gösteriyor. Millî Savunma Bakanlığı Askerî Arşiv sistemi de araştırmacı girişi ve üyelik adımıyla hizmet veriyor. Bu nedenle Bandırma Vapuru, 9. Ordu Müfettişliği, İsmail Hakkı Durusu ve mürettebat bağlantılı belgeler için askerî arşiv hattı ayrıca önem taşıyor. GÖRELELİ TEMEL’İN ADI, 19 MAYIS ANLATISINDA YENİ BİR YER AÇIYOR Bandırma Vapuru’nun tarihî önemi, Mustafa Kemal Paşa’yı Samsun’a ulaştırmasından kaynaklanıyor. Ancak o yolculuğun gerçekleşmesi, geminin kaptanı, serdümenleri, makinistleri, ateşçileri, kömürcüleri, tayfaları ve hizmet personelinin ortak emeğiyle mümkün oldu. Göreleli Şükrü oğlu Temel’in adı, bu görünmeyen emeğin yerel hafızadaki karşılığı olarak öne çıkıyor. Bandırma Vapuru’nun dümeninde görev yapan bir serdümenin Göreleli olması, Giresun’un Millî Mücadele tarihine denizden eklenen somut bir belge niteliği taşıyor. KAYNAKÇA Kaynak Haberde Kullanılan Bilgi Samsun Valiliği Bandırma Vapuru tarihçesi Bandırma Vapuru’nun Mustafa Kemal Paşa ve karargâh heyetini 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ulaştırması; geminin sicil ve hizmet geçmişi. TRT Haber 19 Mayıs dosyası Bandırma Vapuru’nun 16-19 Mayıs rotası, İnebolu-Sinop hattı ve yolculuk koşulları. Osman Öndeş, “Efsanevi Bandırma Vapuru” Devlet Denizyolları İdaresi Umum Arşiv Dairesi kaydına dayanan 23 kişilik mürettebat listesi ve “Göreleli Şükrü oğlu Temel” kaydı. Atatürk Ansiklopedisi Bandırma Vapuru’nun başka gemilerle karıştırılması ve kaynak eleştirisi. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Belge Tarama Sistemi ve araştırma süreci. Millî Savunma Bakanlığı Askerî Arşiv sistemi Askerî arşiv araştırması için kullanıcı girişi ve üyelik hattı. https://www.academia.edu/167423216/_G%C3%B6releli_%C5%9E%C3%BCkr%C3%BC_o%C4%9Flu_Temel_Kayd%C4%B1_%C3%9Czerine_Bir_Literat%C3%BCr_Taramas%C4%B1