“KÜFÜRBAZ HARİTA” TARTIŞMASI

“KÜFÜRBAZ HARİTA” TARTIŞMASI: GİRESUN 25. SIRADA, ANKETİN YÖNTEMİ AÇIKLANMADI

AkademikLink’in “Türkiye’nin Argo Atlası” başlıklı çalışması, şehirlerin argo kullanımı üzerinden sıralandığı tabloyla gündeme geldi. Kaynak tabloda Giresun, 2,94 ortalamayla 25. sırada yer aldı. Ancak çalışmanın kamuya açık sayfasında örnekleme yöntemi, il bazlı katılımcı sayıları, soru formu, saha tarihi, ağırlıklandırma ve hata payı yer almadı. Bu eksikler, sonuçların akademik araştırma değil, sınırlı açıklanmış bir çevrim içi eğilim çalışması olarak değerlendirilmesini gerektiriyor.

AkademikLink’in yayımladığı “Türkiye’nin Argo Atlası”, illeri “argo kullanımı” başlığı altında ortalama puanlarla sıraladı. Sayfada çalışma, “Sence en fazla argo hangi şehirde kullanılıyor?” sorusuyla sunuldu. Aynı sayfada yalnızca 30 kişi üzeri örnekleme sahip şehirlerin listeye alındığı belirtildi.

Kaynak tabloda ilk sırada 3,22 ortalamayla Edirne yer aldı.

Edirne’yi Uşak 3,14, Muğla 3,12, Tekirdağ 3,08, Sinop 3,07, Antalya 3,05, Adana 3,04 ve Van 3,02 izledi. Giresun ise 2,94 ortalamayla 25. sırada gösterildi.

GİRESUN “BÖLGE BİRİNCİSİ” DEĞİL, TABLODA 25. SIRADA

Çalışmanın kamuya açık kaynak tablosunda Giresun için görünen veri 25. sıra ve 2,94 ortalama oldu. Aynı tabloda Karadeniz illeri arasında Sinop 5. sırada 3,07, Düzce 15. sırada 2,98, Çorum 17. sırada 2,97, Ordu 28. sırada 2,93, Trabzon 42. sırada 2,87, Samsun 50. sırada 2,81, Artvin 59. sırada 2,78, Amasya 60. sırada 2,78, Kastamonu 62. sırada 2,76 ve Rize 70. sırada 2,62 ortalamayla yer aldı.

Giresun, listede Karadeniz illeri arasında üst sıralarda bulunsa da Sinop, Düzce ve Çorum’un gerisinde görünüyor.

ANKET NEYE GÖRE YAPILDI?

AkademikLink sayfasında çalışmanın ana sorusu “Sence en fazla argo hangi şehirde kullanılıyor?” ifadesiyle veriliyor. Bu ifade, çalışmanın doğrudan ölçülen kişisel kullanım davranışından çok, katılımcı algısına dayalı bir değerlendirme olabileceğini gösteriyor.

Bu ayrım önem taşıyor. Çünkü “Ben ne kadar argo kullanıyorum?”, “Yaşadığım şehirde argo ne kadar kullanılıyor?” ve “Sence en fazla argo hangi şehirde kullanılıyor?” soruları aynı sonucu üretmez.

Birincisi kişisel davranışı, ikincisi yerel gözlemi, üçüncüsü ise şehirler hakkındaki algıyı ölçer. Kaynak sayfada soru formu yayımlanmadığı için katılımcılara tam olarak hangi seçeneklerin sunulduğu ve ortalamanın hangi ölçek üzerinden hesaplandığı doğrulanamıyor.

KAÇ KİŞİYE ULAŞILDI?

Kaynak sayfada yalnızca “Sadece 30 kişi üzeri örnekleme sahip olan şehirlere yer verilmiştir” bilgisi bulunuyor.

Bu ifade, her şehirde en az 30 yanıt bulunan illerin tabloya alındığını gösteriyor. Ancak çalışmanın kamuya açık sayfasında şu bilgiler yer almıyor:

Bu nedenle çalışmada yer alan 2,94, 2,93 ya da 2,92 gibi birbirine çok yakın ortalamalar üzerinden kesin şehir sıralaması yapmak bilimsel açıdan zayıf kalıyor.

“30 KİŞİ ÜZERİ ÖRNEKLEM” EŞİĞİ NEDEN SORUNLU?

İl bazında 30 kişinin üzerindeki örneklem, şehirleri kesin biçimde karşılaştırmak için düşük bir eşiktir. Özellikle 2,94 ile 2,93 gibi küçük farklarda sıralama, birkaç yanıtla değişebilir.

Bu sorun Giresun açısından da önemlidir. Giresun’un 25. sıradaki 2,94 ortalaması ile Ordu’nun 28. sıradaki 2,93 ortalaması arasında yalnızca 0,01 puan fark bulunuyor.

Kaynak sayfada her iki ilde kaç kişinin yanıt verdiği açıklanmadığı için bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığı değerlendirilemiyor.

ANKETÖRLER NASIL SEÇİLDİ?

Kaynak sayfada anketör bilgisi bulunmuyor. Bu nedenle iki ihtimal var:

Çalışma çevrim içi formla yapıldıysa, klasik anlamda anketör bulunmayabilir. Bu durumda açıklanması gereken unsur; formun nerede yayımlandığı, katılımcıların nasıl çağrıldığı, aynı kişinin birden fazla yanıt verip veremediği ve dikkat kontrolü uygulanıp uygulanmadığıdır.

Çalışma yüz yüze ya da telefonla yapıldıysa, anketörlerin seçimi, eğitimi, saha denetimi, görüşme protokolü ve kalite kontrol süreci açıklanmalıdır.

Kamuoyu araştırmalarında şeffaflık için örnekleme yöntemi, soru metni, veri toplama biçimi, ağırlıklandırma ve hata payı gibi bilgilerin yayımlanması beklenir. AAPOR’un anket raporlama standartları da olasılıklı örneklem kullanılan çalışmalarda örnekleme hatasının ve varsa ağırlıklandırma, kümeleme ya da tasarım etkisinin açıklanmasını temel koşullar arasında sayıyor.

“KÜFÜRBAZ HARİTA” BAŞLIĞI VERİYİ AŞIYOR

Çalışmanın kaynak başlığı “Türkiye’nin Argo Atlası”. Ancak haberleştirme ve sosyal medya dolaşımında çalışma, “Türkiye’nin küfürbaz haritası” gibi daha sert bir ifadeyle yayıldı.

Bu başlık sorunlu. Çünkü argo ile küfür aynı kavram değil. Argo; gündelik, gayriresmî, grup içi ya da sokak dili kullanımlarını kapsayabilir. Küfür ise hakaret, sövgü ya da tabu ifadeleri içeren daha dar ve daha ağır bir dil alanına karşılık gelir. Kaynak sayfada çalışma “argo” başlığıyla sunulduğu için, sonuçları doğrudan “küfürbazlık” etiketiyle vermek hem akademik hem de gazetecilik açısından veri aşımıdır.

HATALI VE EKSİK ANKET TABLOSU

BİLİMSEL ÇALIŞMALAR NE DİYOR?

Türkiye’de argo ve küfür kullanımı üzerine yapılmış akademik çalışmalar bulunuyor; ancak bu çalışmalar doğrudan “illerin argo sıralaması” biçiminde değil, daha çok gençler, öğrenciler, dijital medya ve gündelik iletişim bağlamında yapılmış araştırmalar.

Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanan “Küfür ve Argonun Gündelik İletişimdeki Yeri” başlıklı araştırma, Türkiye’nin yedi bölgesinden seçilen üniversitelerdeki öğrenciler üzerinde nicel yöntemle yürütüldü. Çalışmada survey yöntemi kullanıldı ve argo ile küfrün günlük iletişimde görünür bir yer tuttuğu sonucuna ulaşıldı.

Aynı çalışmanın tam metninde araştırmanın 1502 kişilik örneklemle yürütüldüğü, ölçeklerde faktör analizi yapıldığı ve Cronbach’s Alpha güvenilirlik değerlerinin raporlandığı görülüyor. Bu yönüyle çalışma, soru seti, örneklem ve güvenilirlik analizi bakımından AkademikLink’in kamuya açık argo atlası sayfasından daha ayrıntılı bir yöntem bilgisi sunuyor.

Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayımlanan “Gençlerin Dijital Ortamda Maruz Kaldıkları Argo ve Küfür İçeriklerinin Dil Kullanımına Yansımaları” başlıklı 2026 tarihli araştırma ise iki devlet lisesindeki öğrencilerden elde edilen verilerle dijital ortamda karşılaşılan argo ve küfür içeriklerinin gençlerin günlük dil kullanımına etkisini inceledi. Çalışma, sosyal medya platformlarında karşılaşılan argo ve küfürlü ifadelerin gençlerin iletişim biçimlerinde değişime yol açtığını belirledi.

Ortaokul öğrencileri üzerine yapılan başka bir çalışmada ise Trabzon’daki resmî bir ortaokulda 6. ve 7. sınıfta okuyan 160 öğrenci ile Türkiye genelinden 15 Türkçe öğretmeninin görüşleri karşılaştırıldı. Çalışma, öğrencilerin kullandığı argo kelimelerin öğretmenlerin bildiğinden daha fazla olduğunu ortaya koydu.

GİRESUN İÇİN “BÖLGE BİRİNCİLİĞİ” VERİYLE DOĞRULANMIYOR

Giresun’un “bölge birincisi” olduğu yönündeki yorumlar, kaynak tabloda görünen sıralamayla örtüşmedi. Aynı tabloda Sinop 5., Düzce 15. ve Çorum 17. sırada yer alırken, Giresun 25. sırada görünüyor. Bu nedenle Giresun için “bölge birincisi” ifadesi yerine, “Giresun, 2,94 ortalamayla Türkiye sıralamasında 25. sırada yer aldı” cümlesi veriye daha uygun düşüyor.

ANKETİN TEMSİL GÜCÜ TARTIŞMALI

Çalışmanın en önemli sınırlılığı, yöntem bilgilerinin eksik bırakılması oldu. Kaynak sayfada toplam kaç kişinin ankete katıldığı, Giresun’da kaç yanıt alındığı, katılımcıların yaş, cinsiyet, eğitim ve il dağılımı, anketin hangi tarihlerde yapıldığı ve verilerin ağırlıklandırılıp ağırlıklandırılmadığı açıklanmadı.

Bu eksikler, iller arasında küçük puan farklarıyla yapılan sıralamaların güvenilirliğini sınırlıyor. Giresun’un 2,94 ortalaması ile Ordu’nun 2,93 ortalaması arasındaki 0,01 puanlık farkın istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığı, il bazlı örneklem ve hata payı açıklanmadığı için bilinmiyor.

BİLİMSEL YAYINLAR DAHA AYRINTILI YÖNTEM SUNUYOR

Türkiye’de argo ve küfür kullanımı üzerine yapılan akademik çalışmalar, konunun yalnızca şehir sıralamasıyla açıklanamayacağını gösteriyor. Çiçek ve Yağbasan’ın üniversite öğrencileri üzerine yaptığı araştırma, Türkiye’nin yedi bölgesinden seçilen üniversitelerde yürütülen nicel bir alan araştırmasına dayanıyor. Çalışma, argo ve küfrün günlük iletişimde görünür bir yer tuttuğunu ortaya koyuyor.

Aynı araştırmada 1502 kişilik örneklem, faktör analizi ve güvenilirlik değerleri raporlandı. Bu durum, argo ve küfür gibi hassas bir konuda yalnızca sonuç tablosunun değil, ölçme aracının ve analiz sürecinin de yayımlanması gerektiğini gösteriyor.

Bezgin ve Çelik’in 2026 tarihli çalışması ise dijital ortamda karşılaşılan argo ve küfür içeriklerinin gençlerin dil kullanımına etkisini inceledi. İki devlet lisesinde yürütülen araştırma, sosyal medya platformlarında karşılaşılan argo ve küfürlü ifadelerin gençlerin iletişim biçimlerinde belirgin değişime yol açtığını ortaya koydu.

SONUÇ: HARİTA İLGİ ÇEKİCİ, AKADEMİK GÜCÜ SINIRLI

AkademikLink’in “Türkiye’nin Argo Atlası” çalışması, şehirlerin dil alışkanlıklarına ilişkin dikkat çekici bir tartışma başlattı. Ancak kamuya açık kaynakta yöntem ayrıntılarının yer almaması, çalışmanın akademik gücünü sınırlıyor.

Giresun için veriye dayalı sonuç “2,94 ortalamayla 25. sıra” bilgisidir. “Bölge birincisi” ya da “küfürbaz şehir” gibi ifadeler, kaynak tabloda açık biçimde desteklenmediği için haber dilinde kullanılmamalıdır.

Çalışma, mevcut haliyle şehirlerin argo kullanımını kesin olarak ölçen akademik bir araştırmadan çok, yöntemi sınırlı açıklanmış bir algı/eğilim tablosu olarak değerlendirilmelidir.