ÇEPNİ KOYUNU İÇİN SAHADA KRİTİK DENETİM

ÇEPNİ KOYUNU İÇİN SAHADA KRİTİK DENETİM
Giresun’da yerli genetik mirası korumaya yönelik proje kapsamında 8 işletmede saha kontrolleri tamamlandı; 2025 yılı için 600 bin liralık destek hakedişi gündeme geldi.

Giresun’da yüzyıllardır yetiştirilen ve bölgenin yerli hayvan varlığı içinde özel bir yere sahip olan Çepni koyunu için yürütülen koruma çalışmaları sahada yeniden mercek altına alındı. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü’nün (TAGEM) uyguladığı “Hayvan Genetik Kaynaklarının Yerinde Korunması ve Geliştirilmesi Projesi” kapsamında sürdürülen “Çepni Koyununun Yerinde Korunması Projesi” çerçevesinde, Giresun’daki işletmelerde yerinde kontroller gerçekleştirildi.

Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü uzmanlarının proje liderliğinde ve Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü teknik personelinin katılımıyla yapılan denetimlerde, Çanakçı, Eynesil, Görele ve Tirebolu ilçelerinde faaliyet gösteren 8 küçükbaş hayvancılık işletmesi tek tek incelendi. Proje kapsamında 2023 yılından bu yana toplam 1.000 baş Çepni koyununun yerinde korunduğu bildirildi.

Denetimlerde, sözleşmede yer alan damızlıkta kullanılacak asgari erkek ve dişi hayvan sayılarının korunup korunmadığı kontrol edildi. Sürülerde farklı ırktan koç bulunup bulunmadığı da denetim başlıkları arasında yer aldı. Ayrıca doğan yavrular arasından, ırk özelliklerini taşıyan ve sağlıklı olanların sürü yenilemesinde kullanılabilecek nitelikte olup olmadığı değerlendirildi.

Sahadaki incelemeler yalnızca hayvan varlığıyla sınırlı kalmadı. İşletmelerde tutulan kayıtlar, ölüm ve zorunlu kesim belgeleri de teknik ekip tarafından gözden geçirildi. Böylece hem projenin kurallarına uyum hem de 2025 yılı hakedişine esas şartların yerine getirilip getirilmediği yerinde tespit edildi.

Projeyle birlikte bölgedeki yetiştiricilere sağlanan mali destek de dikkat çekti. Açıklanan verilere göre, projeye dahil 8 işletmeye 2023 yılında 240 bin lira, 2024 yılında ise 400 bin lira olmak üzere toplam 640 bin lira nakdi destek verildi. Son kontrollerin ardından 2025 yılı için 600 bin liralık yeni nakdi destek hakedişinin düzenleneceği belirtildi.

Çepni koyunu, yalnızca ekonomik yönüyle değil, genetik ve kültürel değeriyle de öne çıkıyor. Literatürde zaman zaman Karayaka ırkının bir alt varyetesi olarak “Çakrak” adıyla anılsa da, yapılan değerlendirmelerde bu hayvan varlığının fenotipik olarak belirgin farklılıklar taşıdığı ifade ediliyor. Karayaka’nın çakrak tipine göre daha farklı özellikler gösteren Çepni koyununun, karagöz tipine göre ise daha iri yapılı olduğu kaydediliyor.

Irkın dış görünüş özellikleri de oldukça ayırt edici. Baş, kulaklar ve bacaklar siyah renk taşırken, erkeklerde kalın spiral boynuzlar bulunuyor. Dişiler ise boynuzsuz yapısıyla ayrışıyor. Baş ve bacakların çıplak olduğu, başın orta uzunlukta ve dar, gövdenin uzun ve dar, bacakların ise nispeten kısa olduğu belirtiliyor. Kuyruğun uzun ve ince yapısı da dikkat çeken özellikler arasında sayılıyor.

Son yıllarda Çepni koyunu üzerine yapılan bilimsel çalışmaların da bu yerli genetik varlığın önemini güçlendirdiği görülüyor. Söz konusu araştırmalarda, Çepni koyununun Karayaka, Of, Hemşin ve Artlı koyunlarından genetik açıdan farklılıklar gösterdiği, bu yönüyle bağımsız bir ırk olarak nitelendirilebilme potansiyeli taşıdığı vurgulanıyor.

Giresun’da yürütülen bu saha çalışmaları, yalnızca bir hayvancılık destek programı olarak değil, bölgenin genetik mirasını geleceğe taşıma girişimi olarak da değerlendiriliyor. Yerli ırkların korunması, kırsal üretimin sürdürülmesi ve biyolojik çeşitliliğin güvence altına alınması açısından Çepni koyunu projesinin önümüzdeki dönemde de yakından izleneceği anlaşılıyor.