50 RANDIMAN GİRESUN KALİTE KAÇ LİRA OLMALI?

2026 mahsulü için yapılan hesap, dekardan 100 kilogram ürün alınan bahçede doğrudan nakit maliyetin 233,33 TL/kg, 120 kilogram alınan bahçede 208,28 TL/kg olduğunu gösteriyor.

Arazi, bahçe yenileme, sermaye, yönetim ve karşılıksız aile emeği hesaba katıldığında maliyet daha da yükseliyor. 300 TL bu nedenle yüksek bir fiyat değil; 120 kilogram verimde sürdürülebilirliğin alt sınırı, 100 kilogram verimde ise tam ekonomik maliyetin ancak çevresidir.

100–120 kilogramlık Giresun koşullarını birlikte koruyacak 50 randıman fiyatın bilimsel dayanağı 330–350 TL bandına uzanıyor.

Fındıkta 300, 320 ve 350 lira konuşuluyor.

Ancak bir fiyatı doğru yapan, onu kimin daha yüksek sesle söylediği değildir. Hangi verim üzerinden, hangi maliyet kalemleriyle, hangi randıman ve kalite ölçüsüyle, hangi ihracat değeri ve hangi alım güvencesiyle hesaplandığıdır.

Giresun’da dekardan 100–120 kilogram kabuklu fındık alınan bir bahçe esas alındığında fiyat hesabı beş ayrı basamakta kurulmalıdır:

• Doğrudan nakit üretim maliyeti,
• Tam ekonomik maliyet,
• Üretim ve gelir riski karşılığı,
• Randıman ve Giresun kalite primi,
• Dünya piyasası, ihracat değeri ve kamu alım kapasitesi.

Bu beş basamaktan biri çıkarıldığında bulunan rakam, fındığın gerçek fiyatı olmaktan uzaklaşır.

MALİYET, BAŞA BAŞ VE SÜRDÜRÜLEBİLİR FİYAT AYNI ŞEY DEĞİLDİR

Nakit maliyet, üreticinin yıl içinde cebinden çıkan gübre, ilaç, işçilik, yakıt, patoz, taşıma ve benzeri ödemelerdir.

Tam ekonomik maliyet, nakit harcamalara ek olarak üreticinin ve ailesinin ücretsiz görünen emeğini, arazinin kira karşılığını, kullanılan paranın finansman maliyetini, bahçenin tesis ve yenileme payını, makine amortismanını, yönetim giderini, vergi ve sigorta yükünü de içerir.

Başa baş fiyat, üreticinin bu maliyetleri ancak karşıladığı noktadır. Üreticinin gelecek yıl bahçeye yeniden bakabilmesi için gerekli kazanç değildir.

Sürdürülebilir fiyat ise tam ekonomik maliyetin üzerine yönetim, girişimcilik ve tarımsal risk karşılığının eklendiği fiyattır.

USDA’nın güncel maliyet metodolojisi; sahip olunan arazinin kira eşdeğerini, üreticinin ücretsiz emeğini ve öz sermayenin alternatif getirisini de ekonomik maliyet sayıyor. Türkiye’de tarımsal ürün maliyetlerinde kullanılan Kıral ve arkadaşlarının metodolojisi de değişken giderlerle sabit giderleri birbirinden ayırıyor. Dolayısıyla “parayı cebimden çıkarmadım” demek, o kaynağın maliyeti olmadığı anlamına gelmiyor. USDA ERS maliyet metodolojisi, FAO tarımsal üretim maliyeti el kitabı

100–120 KİLOGRAM VERİM NEDEN BİLİMSEL BİR REFERANS?

Giresun Merkez ilçede 53 işletmeyle yapılan hakemli araştırmada normal yılda ortalama verim 120 kg/da bulunmuştur. Aynı çalışmada olumsuz hava, hastalık ve zararlı etkisiyle verimin 54 kilograma kadar düşebildiği; uygun koşullarda 181 kilograma çıkabildiği belirtilmiştir.

Bu sonuç, tek bir yılın rekoltesiyle fiyat belirlenemeyeceğini gösteriyor. Fındıkta periyodisite, don, kuraklık, hastalık, fındık kurdu ve kahverengi kokarca gibi riskler birim maliyeti yıldan yıla değiştiriyor. Dekar giderlerinin önemli bölümü ürün azaldığında ortadan kalkmadığı için verim düştükçe kilogram maliyeti hızla yükseliyor.

Bu nedenle 100–120 kg/da aralığı, Giresun için ne olağanüstü düşük ne de yüksek verime dayanan; tartışılabilir, ölçülebilir bir referans aralığıdır. Hazneci, Naycı ve Çelikkan, 2022

DOĞRUDAN NAKİT MALİYET KALEM KALEM NE KADAR?

Giresun Valiliğinin 2026 tarifesinde toplama işçisinin günlük asgari ücreti yemek işverene aitse 1.101 TL, çuvalcının ücreti 1.380 TL, patoz bedeli ise ton/saat başına 6.000 TL olarak belirlenmiştir. Bunlar kesin piyasa fiyatı değil, alt sınır niteliğindeki tavsiye ücretleridir. Giresun Valiliği, 18 Temmuz 2026

Giresun Sonhaber’de yayımlanan ayrıntılı 2026 maliyet tablosunda toprak analizi, budama, dip sürgünü temizliği, gübreleme, üç mücadele uygulaması, iki ot biçme, toplama, çuvalcı, yemek, patoz, kurutma, malzeme ve son taşıma birlikte hesaplanmıştır.

Maliyet grubu	100 kg/da	120 kg/da
Hasat öncesi bakım	13.250 TL	13.250 TL
Toplama işçiliği	3.303 TL	4.404 TL
Çuvalcı	1.380 TL	1.380 TL
Yemek	800 TL	1.000 TL
Patoz	1.800 TL	2.160 TL
Kurutma, malzeme, taşıma ve küçük giderler	2.800 TL	2.800 TL
Toplam doğrudan nakit maliyet	23.333 TL	24.994 TL
Kabuklu fındık başına nakit maliyet	233,33 TL/kg	208,28 TL/kg

Tablo, verimin maliyet üzerindeki etkisini çıplak biçimde gösteriyor. Üretim 20 kilogram arttığında toplam gider azalmasa da sabit nitelikli bahçe giderleri daha fazla ürüne bölündüğü için kilogram maliyeti 25,05 TL düşüyor. 2026 ayrıntılı Giresun maliyet hesabı

AİLE EMEĞİ ÜCRETSİZ DEĞİLDİR

Üretici budamayı, ot biçmeyi, gübrelemeyi veya toplamayı kendisi yaptığında nakit ödeme azalabilir. Fakat ekonomik maliyet ortadan kalkmaz.

Üreticinin, eşinin ve çocuklarının çalıştığı saatler aynı iş için bölgede ödenen ücretle değerlendirilmelidir. Aksi hâlde üretici ailesinin emeği alıcıya bedelsiz aktarılmış olur.

Burada mükerrer hesaba da izin verilmemelidir. Bütün işlerin dışarıdan hizmet alınarak yapıldığı yukarıdaki nakit tabloda aynı iş için ayrıca aile emeği eklenmez. Üreticinin işi kendisinin yaptığı senaryoda ise dış hizmet bedeli çıkarılır, yerine aynı işin emsal ücretle hesaplanan aile emeği yazılır.

Karadeniz’de küçük ölçekli fındık üretimini inceleyen sosyolojik araştırma da sorunun yalnızca işletmelerin küçüklüğü olmadığını; üreticinin borçluluğu, yatırım yapamaması ve küresel değer zincirindeki eşitsiz güç ilişkilerinin belirleyici olduğunu ortaya koyuyor. Erköse, Şahin, Yükseker ve Sert, 2020

NAKİT MALİYETİN ÜZERİNE HANGİ GİDERLER EKLENMELİ?

Yukarıdaki 233,33 ve 208,28 TL, doğrudan nakit maliyettir.

Şu kalemlerin her biri ayrıca ölçülmelidir:

• Üreticinin yönetim ve gözetim emeği,
• Arazinin bölgesel kira eşdeğeri,
• Öz sermaye veya krediyle karşılanan işletme sermayesinin sezonluk maliyeti,
• Fındık bahçesinin kuruluş ve yenileme giderinin ekonomik ömre bölünen yıllık payı,
• Makine ve ekipmanın amortismanı, bakım ve onarımı,
• TARSİM primi ile vergi ve zorunlu ödemeler,
• Bahçe yolu, drenaj, teras ve erozyon önlemlerinin yıllık payı,
• Depolama, kalite analizi ve pazarlama giderleri,
• Kabuk veya zuruf gibi yan ürün geliri varsa bunun düşülmesi.

Giresun’daki hakemli çalışmada üretim dönemi toplam giderlerinin yüzde 76,43’ü değişken, yüzde 23,57’si sabit giderlerden oluşmuştur. Sabit giderlere yönetim payı, tesis amortismanı ve arazi sermayesinin fırsat maliyeti dâhildir.

İtalya’daki uzun dönemli fındık bahçesi analizinde de arazi fırsat maliyeti, hasat-taşıma, kurutma ve bahçe tesisi ayrı maliyet kalemleri olarak ele alınmıştır. Oregon’daki işletme bütçeleri ise arazi bedeli, işletme sermayesi faizi, tesis maliyeti amortismanı ve yönetim ücretini açıkça ayrı göstermektedir. İtalya maliyet-fayda analizi, Oregon State University fındık bahçesi bütçesi

TAM EKONOMİK MALİYET İÇİN BİLİMSEL DUYARLILIK HESABI

Giresun’a ait güncel ve bütün ilçe-rakım gruplarını kapsayan 2026 mikro veri seti yayımlanmış değildir. Bu nedenle kesinmiş gibi tek bir tam maliyet yazmak bilimsel olmaz. Ancak hakemli Giresun araştırmasındaki yüzde 23,57’lik sabit maliyet payı, 2026 nakit hesabına bir duyarlılık katsayısı olarak uygulanabilir.

Doğrudan nakit giderin değişken gideri temsil ettiği bu senaryoda formül şöyledir:

Tam ekonomik maliyet = Doğrudan nakit maliyet / (1 − 0,2357)

Verim	Doğrudan nakit maliyet	Yaklaşık tam ekonomik maliyet	Tam ekonomik kg maliyeti
100 kg/da	23.333 TL	30.529 TL	305,29 TL/kg
120 kg/da	24.994 TL	32.702 TL	272,52 TL/kg

Bu, 2026 yılı için yapılmış yeni bir saha araştırmasının sonucu değil; yayımlanmış Giresun maliyet yapısı kullanılarak oluşturulmuş şeffaf bir duyarlılık senaryosudur. Kesin hesapta her kalem güncel saha verisiyle ayrı ayrı ölçülmelidir.

Sonuç yine de önemlidir: 300 TL, 120 kilogram verimde tam ekonomik maliyetin üzerine sınırlı bir pay bırakırken, 100 kilogram verimde tam ekonomik maliyeti dahi tam olarak karşılamamaktadır.

DESTEK FİYATTAN DÜŞÜLMELİ Mİ?

2026 üretim yılında fındık için temel destek 465 TL/da olarak açıklanmıştır. Bu tutarın kilogram karşılığı 100 kg verimde 4,65 TL, 120 kg verimde 3,88 TL’dir. Tarım ve Orman Bakanlığı 2026 destek birim fiyatları

Destek, üreticinin net gelir hesabında gösterilmelidir; fakat alıcının ödeyeceği ürün fiyatından otomatik olarak düşülmemelidir. Aksi hâlde kamu desteği üreticide kalmaz, daha düşük alım fiyatı üzerinden alıcıya aktarılır.

Üretim desteğinin amacı piyasanın ödemesi gereken ürün bedelini azaltmak değil; üretim riskini, bölgesel dezavantajı ve kamusal faydayı karşılamaktır.

REFAH PAYI DEĞİL, YÖNETİM VE RİSK GETİRİSİ

Maliyetin üzerine eklenecek pay keyfî bir “zam” değildir. Don, kuraklık, zararlı, fiyat düşüşü, ürünün bekletilmesi ve tahsilat riski karşılığında üreticinin girişimci geliridir.

Tam ekonomik maliyetin üzerine yüzde 10 ve yüzde 15 risk-yönetim getirisi eklendiğinde tablo şöyledir:

Verim	Tam ekonomik maliyet	%10 getiriyle fiyat	%15 getiriyle fiyat
100 kg/da	305,29 TL/kg	335,81 TL/kg	351,08 TL/kg
120 kg/da	272,52 TL/kg	299,77 TL/kg	313,39 TL/kg

Bu tablo 300, 320 ve 350 liranın hangi koşullarda anlam kazandığını açıklıyor:

300 TL, 120 kg verimde yaklaşık yüzde 10 yönetim-risk getirisi sağlar; 100 kg verimde tam ekonomik maliyetin altında kalır.

320 TL, 120 kg verimde daha güvenli bir üretim payı bırakır; 100 kg verimde ise tam maliyet üzerinde yalnızca sınırlı bir getiri sağlar.

330 TL, 100 kg verimde tam maliyetin yaklaşık yüzde 8 üzerindedir.

350 TL, 100 kg verimde tam ekonomik maliyet üzerine yaklaşık yüzde 15 getiri bırakan koruyucu düzeydir.

Dolayısıyla 100–120 kg/da aralığındaki bütün Giresun bahçeleri için tek bir 50 randıman referans fiyat belirlenecekse, 300 TL alt sınır; 330–350 TL ise tam ekonomik sürdürülebilirlik bandıdır.

50 RANDIMAN TAM OLARAK NE DEMEKTİR?

Randıman, kabuklu fındıktan elde edilen kullanılabilir iç fındık oranıdır. Basitleştirilmiş formül:

Randıman (%) = Sağlam iç fındık ağırlığı / Kabuklu numune ağırlığı × 100

50 randıman, 100 kilogram kabuklu üründen teorik olarak 50 kilogram sağlam iç fındık elde edilmesi demektir. Bir kilogram iç fındığın ham madde karşılığı bu nedenle yaklaşık iki kilogram 50 randıman kabuklu fındıktır.

Fakat randıman tek başına kalite değildir. Rutubet, buruşuk, çürük, küflü, böcek zararlı iç, yabancı madde, boş tane, kalibre, aroma ve yağ yapısı ayrıca değerlendirilmelidir.

TS 3074 standardı kabuklu ve iç fındığın fiziksel özellikleriyle rutubet ve kusur toleranslarını ayrı başlıklarda düzenler. Uluslararası çalışmalarda da “işleme verimi”, kabuklar ile böcek zararlı ve çürük taneler ayrıldıktan sonra kalan kuru iç fındığın kabuklu ürüne oranı olarak hesaplanır. TS 3074 Kabuklu Fındık Standardı

RANDIMAN FİYATA NASIL YANSITILMALI?

Saf iç fındık değeri esas alınırsa randıman fiyatı doğrusal biçimde hesaplanabilir:

P(R) = P(50) × R / 50

Burada:

P(R): Ölçülen randımana göre ödenecek fındık fiyatı

P(50): 50 randıman için belirlenen temel fiyat: 340 TL/kg

R: Analiz sonucunda ölçülen gerçek randıman

50: Fiyatlandırmada esas alınan temel randıman değeri

Bu örnekte her 1 randımanın parasal karşılığı 6,80 TL/kg’dır:

Örneğin 50 randıman fiyatı 340 TL ise:

Randıman	Teorik fiyat
49	333,20 TL/kg
50	340,00 TL/kg
51	346,80 TL/kg
52	353,60 TL/kg

Bu sistemde her bir randıman puanı 50 randıman fiyatının ellide biri kadar değer yaratır. Ancak rutubet veya kusur indirimi randıman farkıyla karıştırılmamalıdır.

Önce sağlam iç oranı ölçülmeli, ardından sözleşmede önceden açıklanmış kalite toleransları uygulanmalıdır. Numune alma, kırma ve tartım işlemi üreticinin görebileceği biçimde yapılmalı; ikinci ölçüm ve itiraz hakkı bulunmalıdır.

GİRESUN KALİTE FARKI NASIL KURULMALI?

Giresun kalite primi üç unsurdan oluşmalıdır:

• Ölçülebilir ürün niteliği: sağlam iç, kalibre, aroma, yağ yapısı ve sanayi kullanım değeri,
• Bölgesel üretim dezavantajı: dik, parçalı ve mekanizasyonu sınırlı arazi,
• Coğrafi değer: izlenebilirlik, menşe ve kalite standardı.

Burada çift sayım yapılmamalıdır. Eğim nedeniyle yükselen işçilik zaten maliyet hesabına girdiyse aynı tutar ikinci kez kalite primi adıyla eklenemez.

Kalite primi, maliyet farkının dışında kalan ve alıcının üründen elde ettiği ölçülebilir ilave değere dayanmalıdır.

İHRACAT DEĞERİ FİYAT İÇİN NE SÖYLÜYOR?

Türkiye, 1 Eylül 2025–30 Haziran 2026 döneminde 169 bin 480 ton iç fındık ihracatından 2 milyar 216 milyon 121 bin dolar gelir elde etti. Ortalama ihracat birim değeri yaklaşık 13,08 dolar/kg iç fındık oldu.

Önceki sezonun aynı döneminde ortalama yaklaşık 8,21 dolardı. Miktar ciddi biçimde gerilerken birim değerin yükselmesi, fiyat ile satılabilen miktarın birlikte ele alınması gerektiğini gösteriyor. KFMİB 2025/26 ilk 10 ay verileri

50 randıman kabuklu fındığın ihracat eşdeğeri için basit formül şöyledir:

Kabuklu brüt ihracat eşdeğeri = İç fındık ihracat değeri × döviz kuru × 0,50

13,08 dolar ve yalnızca örnek olarak 47,50 TL/dolar kullanıldığında brüt karşılık yaklaşık 310,65 TL/kg kabuklu fındıktır.

Bu tutar üreticiye ödenebilecek net fiyat değildir. İhracat ortalamasında natürel ve işlenmiş ürünler birlikte bulunabilir; kırma, seçme, fire, finansman, enerji, ambalaj, nakliye ve ihracatçı marjı ayrıca karşılanır. Buna karşılık kabuk gibi yan ürünlerin ekonomik değeri de hesaba katılmalıdır.

Fiyatların döviz cinsinden ham iç fındık karşılığı da şöyledir:

Kabuklu fiyat	47,50 TL kurda teorik iç ham madde karşılığı
300 TL/kg	12,63 dolar/kg iç
320 TL/kg	13,47 dolar/kg iç
330 TL/kg	13,89 dolar/kg iç
340 TL/kg	14,32 dolar/kg iç
350 TL/kg	14,74 dolar/kg iç

Bu karşılaştırma önemli bir gerilimi ortaya çıkarıyor. Üretim maliyeti 330–350 TL bandını gerektirirken son ihracat ortalaması aynı bandın tamamını özel piyasa içinde karşılamaya yetmeyebilir.

Aradaki fark üreticinin emeğinden kesilerek kapatılamaz. Giresun kalite primi, daha yüksek katma değerli ihracat, işlenmiş ürün payı, verimlilik yatırımı, uygun finansman ve kamu alımı birlikte devreye girmelidir.

Türkiye’nin toplam üretimde lider olmasına rağmen fiyat belirleme gücünün zayıfladığını inceleyen güncel çalışma; düşük verimin birim maliyeti yükselttiğini, ihracat talebi ve kamu politikasının üretici fiyatında güçlü rol oynadığını, eğimli ve dezavantajlı bölgeler için farklılaştırılmış destek gerektiğini belirtiyor. Ünüvar, 2025

REKOLTE VE TMO ALIM MİKTARI MALİYETİ DEĞİL, PİYASA FİYATINI ETKİLER

2026 Türkiye rekoltesi için kullanılan 704 bin 941 tonluk tahmin, 50 randımanda yaklaşık 352 bin 471 ton iç fındık karşılığıdır.

Ancak bu miktarın tamamı aynı gün piyasaya çıkmaz ve tamamı ihracata gitmez. İç tüketim, stok, kalite kaybı, işleme firesi ve TMO alımı gerçek serbest arzı değiştirir. Fındıkta Fiyat Yarışı

TMO’nun 100 bin ton almasıyla 200 bin ton alması arasında 100 bin tonluk, yani toplam tahmini rekoltenin yaklaşık yüzde 14,2’si kadar fark vardır.

Bu nedenle açıklanan fiyat kadar şu bilgiler de ilan edilmelidir:

• Toplam alım hedefi,
• İl ve kalite bazında kapasite,
• Günlük alım miktarı ve randevu takvimi,
• Ödeme süresi,
• Randıman ve kalite ölçüm yöntemi,
• Stokta tutma ve yeniden satış politikası.

Rekolte ve dünya arzı, özel piyasanın o gün oluşturacağı fiyatı etkileyebilir. Fakat yüksek rekolte üreticinin maliyetini ortadan kaldırmaz.

Maliyet ile piyasanın ödeme kapasitesi ayrışıyorsa çözüm, üreticiyi zararına satışa zorlamak değil; kamu alımı ve gelir desteğiyle geçişi yönetmektir.

2026 İÇİN UYGULANMASI GEREKEN FİYAT FORMÜLÜ

50 randıman Giresun kalite referans fiyatı şu modelle hesaplanmalıdır:

P50 = [(D + A + S + F + Y − G) / Q] × (1 + R) + K

DEKARDAN 100 KİLOGRAM ÜRÜN ALINMASI DURUMUNDA

D: Doğrudan nakit üretim gideri = 23.333 TL/da

A + S + F + Y − G: Aile emeği, arazi, sabit sermaye, finansman, yönetim ve genel giderlerin net toplamı = 7.196 TL/da

Q: Dekar başına ürün miktarı = 100 kg

R: Yönetim ve tarımsal risk getirisi = %10, yani 0,10

K: Giresun kalite primi = 4,18 TL/kg

Burada:

• D: Doğrudan nakit üretim giderleri,
• A: Ücretsiz aile ve üretici emeğinin emsal değeri,
• S: Arazi, bahçe tesisi, makine ve diğer sabit sermaye giderleri,
• F: İşletme sermayesi ve finansman maliyeti,
• Y: Yönetim, sigorta ve genel giderler,
• G: Doğrudan üretime ait yan ürün gelirleri,
• Q: Çok yıllı ve bölgesel olarak ağırlıklandırılmış dekar verimi,
• R: Yönetim ve tarımsal risk getirisi,
• K: Maliyet hesabında karşılanmamış ölçülebilir Giresun kalite primi.

Destek ödemesi ayrıca gösterilmeli; alım fiyatını aşağı çeken gizli bir indirim kalemine dönüştürülmemelidir.

SONUÇ: 300 TL ALT SINIR, 330–350 TL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK BANDI

Hesap artık daha açıktır.

Dekardan 120 kilogram ürün alınan bahçede doğrudan nakit maliyet 208,28 TL, yaklaşık tam ekonomik maliyet 272,52 TL’dir. Yüzde 10–15 yönetim ve risk getirisiyle fiyat 299,77–313,39 TL’ye ulaşmaktadır.

Dekardan 100 kilogram ürün alınan bahçede doğrudan nakit maliyet 233,33 TL, yaklaşık tam ekonomik maliyet 305,29 TL’dir. Yüzde 10–15 yönetim ve risk getirisiyle fiyat 335,81–351,08 TL’ye çıkmaktadır.

Bu nedenle 50 randıman Giresun kalite fındık için:

300 TL, 120 kilogram verim senaryosunun alt sürdürülebilirlik eşiğidir.

330 TL, 100–120 kilogram aralığını birlikte gözeten merkez referanstır.

350 TL, 100 kilogram verim, dik arazi ve yüksek risk koşullarını koruyan üst müdahale düzeyidir.

Tek bir fiyat açıklanacaksa yalnızca ortalama bahçe değil, Giresun’un gerçek üretim yapısı korunmalıdır.

Bu teknik çerçevede 50 randıman Giresun kalite için 330 TL’nin altına inmeyen, 350 TL’ye kadar ölçülebilir kalite ve bölgesel maliyet primi taşıyan bir kamu alım sistemi bilimsel olarak savunulabilir.

BAŞLICA BİLİMSEL VE KURUMSAL KAYNAKLAR

• Hazneci, E., Naycı, E. ve Çelikkan, G. (2022), “Fındık üretiminde maliyet ve kârlılık analizi, Giresun İli örneği”, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 59(3), 499–511.
• Kıral, T. ve diğerleri (1999), Tarımsal Ürünler İçin Maliyet Hesaplama Metodolojisi ve Veri Tabanı Rehberi, Tarımsal Ekonomi Araştırma Enstitüsü.
• Sıray, E. (2010), Giresun İli Merkez İlçede Fındık Yetiştiren İşletmelerin Ekonomik Analizi, Üretim ve Pazarlama Sorunları, yüksek lisans tezi.
• Demiryürek, K. ve Ceyhan, V. (2008), “Economics of Organic and Conventional Hazelnut Production in the Terme District of Samsun, Turkey”, Renewable Agriculture and Food Systems, 23(3), 217–227.
• Erköse, H. Y., Şahin, O., Yükseker, D. ve Sert, D. H. (2020), “Devlet ve Küresel Piyasa Arasında: Karadeniz Bölgesi’nde Küçük Ölçekli Fındık Üretimi”, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 40(1), 55–77.
• Ünüvar (2025), Türkiye fındık politikaları ve üretici fiyat dinamikleri üzerine çalışma, Turkish Journal of Agriculture – Food Science and Technology, 13(12), 4106–4115.
• Bacenetti ve diğerleri (2020), “A Comparative Cost-Benefit Analysis of Conventional and Organic Hazelnuts Production Systems in Center Italy”, Agriculture, 10(9), 409.
• USDA Economic Research Service, Commodity Costs and Returns—Documentation.
• FAO, Handbook on Agricultural Cost of Production Statistics.
• Oregon State University (2022), The Costs and Returns to Establish and Produce Hazelnuts.
• Giresun Valiliği, 2026 yılı fındık işçi ücretleri ve patoz tarifesi.
• Tarım ve Orman Bakanlığı, 2026 üretim yılı bitkisel üretim destekleme birim fiyatları.
• Karadeniz Fındık ve Mamulleri İhracatçıları Birliği, 2025/26 sezonu ilk 10 ay ihracat bülteni.
• Türk Standardları Enstitüsü, TS 3074 Kabuklu Fındık Standardı.
• Millî Kütüphane Kâşif ve Türkiye Makaleler Bibliyografyası ile YÖK Ulusal Tez Merkezi katalog kayıtları.