#Fatsa Ticaret Borsası

“MANAVIN FİYATTA ETKİSİ YOK” SÖZÜ PİYASA GERÇEĞİYLE ÖRTÜŞMÜYOR

“MANAVIN FİYATTA ETKİSİ YOK” SÖZÜ PİYASA GERÇEĞİYLE ÖRTÜŞMÜYOR ÜRETİCİYE FİYATI MANAV SÖYLÜYOR, FINDIĞI MANAV ALIYOR Fatsa Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Ali Feyzi, manavların fındık fiyatını belirleme gücünün bulunmadığını savunarak serbest piyasadaki asıl belirleyicinin ihracatçı firmaların alım politikaları olduğunu söyledi. Feyzi’nin açıklaması, ihracatçıların piyasa üzerindeki ağırlığını göstermesi bakımından önem taşıyor. Ancak manavları fiyat oluşumunun tamamen dışında bırakan değerlendirme, fındık ticaretinin sahadaki işleyişini eksik anlatıyor. Çünkü fındığı üreticiden alan, randımanını ölçen, kilogram fiyatını açıklayan ve alış işlemini gerçekleştiren taraf çoğunlukla manavdır. TEK BAŞINA BELİRLEMEK BAŞKA, FİYATTA ETKİLİ OLMAK BAŞKA Tek bir manavın Türkiye genelindeki serbest piyasa fiyatını istediği gibi belirleyemeyeceği açıktır. Fiyat üzerinde ihracat talebi, rekolte, stok miktarı, döviz kuru, TMO’nun alım politikası, kırıcı ve ihracatçı firmaların talebi birlikte etkili olmaktadır. Ancak “Manav fiyatı tek başına belirleyemez” ifadesiyle “Manavın fiyat oluşumunda hiçbir etkisi yoktur” ifadesi aynı anlama gelmez. Üreticinin karşısına çıkan günlük alım fiyatı manavın teklifidir. Üretici, ürününü çoğu zaman doğrudan ihracatçıya değil, ilçesindeki veya köyündeki manava satmaktadır. İşlem, manavın açıkladığı fiyat üzerinden gerçekleşmektedir. MANAV FINDIĞI KİMİN PARASIYLA ALIYOR? Fındık piyasasında manavlar farklı yöntemlerle çalışabilmektedir: Kendi sermayesiyle fındığı alıp depolayarak daha sonra kırıcıya veya ihracatçıya satabilir. Kırıcı ya da ihracatçıdan sağlanan finansmanla, bu firmalar adına veya onların alım politikaları doğrultusunda ürün toplayabilir. Aldığı kabuklu fındığı kırarak iç fındık halinde satabilir. Kırma, ayırma ve depolama hizmetini başka bir alıcı adına gerçekleştirebilir. Bu modellerin hiçbirinde manav piyasanın dışında değildir. Kendi parasıyla alım yapıyorsa alış fiyatını beklediği satış fiyatı ve kâr hesabına göre oluşturur. İhracatçının finansmanıyla çalışıyorsa büyük alıcının politikasını üreticiye taşıyan yerel alıcı veya temsilci konumundadır. REKABET KURULU: MANAVLAR İHRACATÇILARIN YEREL TEMSİLCİLERİ Rekabet Kurulunun 25 Temmuz 2024 tarihli fındık piyasası kararında tedarik zincirinin işleyişi ayrıntılı biçimde açıklanıyor. Kararda üreticilerin fındıklarını “manav” olarak adlandırılan tüccarlara sattığı; manavların ürünü alarak kırıcı veya ihracatçı firmalara devrettiği belirtiliyor. Manavların, kırıcı ve ihracatçı firmaların yerel temsilcileri gibi çalıştığı ve üreticiyle büyük alıcı arasındaki ticari ilişkiyi kurduğu açıkça ifade ediliyor. Kurul ayrıca ihracatçıların doğrudan üreticiden alım yapabilmelerine rağmen işlem maliyeti, yerel bilgi, finansman ve üreticiyle kurulan güven ilişkisi nedeniyle çoğunlukla manavlarla çalıştığını tespit ediyor. Bu tespitler, manavın yalnızca ürünü taşıyan etkisiz bir aracı olmadığını gösteriyor. Rekabet Kurulu kararı ÜRETİCİYE 190 LİRAYI KİM TEKLİF EDİYOR? TMO’nun açıkladığı fiyat ile serbest piyasada üreticiye verilen fiyat arasında ciddi bir fark bulunuyorsa bu farkın tamamını yalnızca manava yüklemek doğru olmayabilir. İhracatçı ve sanayici firmaların alım politikalarının mutlaka incelenmesi gerekir. Ancak üreticinin fındığına düşük fiyat teklif eden yerel alıcıyı tamamen sorumluluk dışında göstermek de mümkün değildir. İhracatçının verdiği talimatla alım yapan manav, bu politikanın sahadaki uygulayıcısıdır. Kendi hesabına alım yapan manav ise üreticiye verdiği fiyatın doğrudan tarafıdır. Her iki durumda da manav, fiyat zincirinin içindedir. BORSA FİYATI BELİRLEMİYORSA OLUŞAN FİYATI KAYDEDİYOR Ticaret borsası kurumsal olarak fındık manavlığı yapmaz. Ancak borsanın meclisi ve yönetim kurulu, borsaya kayıtlı ticari üyeler arasından seçilir. Fatsa Ticaret Borsasının kendi görev tanımında yönetim kurulunun, borsada oluşan fiyatları tespit ederek ilan etmekle görevli olduğu belirtiliyor. Tescil memurunun görevleri arasında da üyelerin alım-satım beyannamelerini kaydetmek, günlük, haftalık ve aylık bültenleri yayımlamak ve tespit edilen fiyatları açıklamak bulunuyor. Fatsa Ticaret Borsası görev tanımları Borsanın kendi tanımında da fiyatların alıcı ile satıcının karşılaşması sonucunda oluştuğu ifade ediliyor. Dolayısıyla fiyat, yalnızca ihracatçıların masa başında belirlediği ve manavların hiçbir etkisinin bulunmadığı soyut bir rakam değildir. Fiyat, üretici ile manav arasında gerçekleşen somut alım-satım işlemlerinin sonucudur. Fatsa Ticaret Borsasının borsa tanımı AÇIKLAMA VERİYLE DESTEKLENMELİ Manavların fiyat üzerinde hiçbir gücünün bulunmadığı savunuluyorsa şu verilerin kamuoyuyla paylaşılması gerekir: Manavların ne kadarı kendi sermayesiyle, ne kadarı ihracatçı finansmanıyla alım yapıyor? Günlük alım fiyatları hangi firmalardan ve hangi yöntemle manavlara iletiliyor? Fatsa piyasasında aktif alım yapan kaç bağımsız alıcı bulunuyor? Üreticiden alınan fiyatla ihracatçıya devredilen fiyat arasındaki fark ne kadar? Borsaya tescil edilen işlemlerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı nedir? Bu veriler açıklanmadan “Manavın gücü yoktur” demek, piyasanın bilimsel analizi olmaktan çok üyeleri sorumluluktan uzaklaştıran bir savunma niteliğinde kalır. MANAV FİYAT ZİNCİRİNİN DIŞINDA DEĞİLDİR Ali Feyzi’nin ihracatçıların belirleyici gücüne ilişkin tespiti doğrudur; fakat manavı etkisiz göstermek doğru değildir. İhracatçı talebi oluşturuyor, kırıcı ürünü işliyor, manav ise köylünün karşısına çıkarak fiyatı söylüyor ve ürünü satın alıyor. Bu nedenle sorumluluk yalnızca tek bir halkaya yüklenemez. Manav fındık fiyatını tek başına belirlemiyor olabilir; ancak üreticiye verilen fiyatın oluştuğu alım zincirinin tam ortasında bulunmaktadır. “Fiyat oluşumunda etkisi ve yetkisi yoktur” şeklindeki açıklama bu ticari gerçeği ortadan kaldırmaz.