FINDIKTA PATOZ HATASI BİR YILLIK EMEĞİ BOZABİLİR

FINDIKTA PATOZ HATASI BİR YILLIK EMEĞİ BOZABİLİR

Giresun’da fındık hasadıyla birlikte patoz ve harman dönemi hızlanırken Tarım ve Orman Bakanlığı ile Fındık Araştırma Enstitüsü’nün teknik uyarıları üreticiler için kritik önem taşıyor. Fındığın doğru zamanda toplanmasından patoz ayarına, harmanda serme kalınlığından nem oranına ve depolamaya kadar yapılan her işlem ürünün randımanını, kalitesini ve dayanıklılığını doğrudan etkiliyor.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, üreticilere yönelik son bilgilendirmesinde özellikle patozlama sonrasında yapılması gereken işlemlere dikkat çekti. Bakanlığa bağlı Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’nün fındık tarımı, hasat, harman ve depolama konusundaki teknik bilgileri ise sürecin aslında patozdan çok daha önce başladığını ortaya koyuyor.

Uzmanların ortak mesajı açık: Kaliteli fındık yalnızca bahçede yetiştirilmiyor; doğru zamanda hasat edilip doğru şekilde kurutulduğunda korunabiliyor.

ÖNCE DOĞRU HASAT: ERKEN TOPLANAN FINDIKTA RANDIMAN DÜŞEBİLİYOR

Fındık Araştırma Enstitüsü, fındığın tam hasat olgunluğuna ulaşmadan toplanmaması gerektiğine dikkat çekiyor.

Enstitünün teknik bilgilerine göre hasat olgunluğunun önemli işaretleri arasında dallar silkelenince meyvelerin yarısından fazlasının dökülmeye başlaması, sert kabuğun yaklaşık yüzde 80 oranında kızarması ve dal üzerindeki fındığın nem seviyesinin yüzde 28-30 civarına düşmesi bulunuyor.

Bahçede birden fazla fındık çeşidi bulunuyorsa çeşitlerin olgunlaşma dönemlerine göre ayrı ayrı hasat edilmesi öneriliyor. Çünkü erkenci ve geççi çeşitlerin aynı tarihte toplanması, bir bölüm ürünün yeterince olgunlaşmadan bahçeden alınmasına neden olabiliyor.

ERKEN HASAT SADECE RENK DEĞİL, İÇ KALİTEYİ DE ETKİLİYOR

Fındık Araştırma Enstitüsü’nün değerlendirmesine göre erken hasat edilen fındıkta kurutma sonrasında kabuk renginin donuk kalması, buruşuk iç oranının artması ve buna bağlı olarak randımanın düşmesi mümkün. Erken hasadın beyazlatma oranı ile yağ ve protein yapısını da olumsuz etkileyebildiği belirtiliyor.

Erken toplanan üründe nemin yüksek olması kurutma sürecini de uzatıyor. Bu durum fındığın sağlıklı şekilde kurutulmasını ve daha sonra uzun süre muhafaza edilmesini güçleştirebiliyor. Enstitü ayrıca erken hasat edilen fındıklarda çürüme ve aflatoksin gelişimi riskinin arttığına dikkat çekiyor.

FINDIK ÇUVALDA BEKLETİLMEMELİ

Hasattan sonraki ilk kritik hata, zuruflu fındığın çuval içerisinde uzun süre bırakılması.

Fındık Araştırma Enstitüsü, toplanan fındığın jüt çuvallara konularak aynı gün harmana getirilmesini öneriyor. Naylon çuval kullanılması veya ürünün çuval içerisinde birkaç gün bekletilmesi, halk arasında “kızışma” olarak bilinen mikrobiyal faaliyetlerin ve bozulmaların başlamasına neden olabiliyor.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü de yere dökülen fındığın bekletilmeden toplanmasını ve zuruflu ürünün çuvalda kızışmasına izin verilmeden mümkün olan en kısa sürede harmana boşaltılmasını istiyor.

HARMANDA YIĞIN HALİNDE BEKLETMEYİN

Patoza girmeden önceki kurutma süreci de ürün kalitesinin önemli aşamalarından biri.

Fındık Araştırma Enstitüsü’nün yetiştirme tekniğinde, harmana getirilen zuruflu fındığın yığın halinde bırakılmadan hemen serilmesi gerektiği belirtiliyor. Enstitünün genel yetiştiricilik bilgisinde ürünün harmanda tabaka halinde serilerek güneşli havalarda düzenli biçimde karıştırılması ve ön kurutmaya tabi tutulması öneriliyor.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ise bölge üreticisine yönelik uyarısında daha açık bir sınır getirerek zuruflu fındığın kuru zemine, 10 santimetreden kalın olmayacak şekilde serilmesini ve sık sık karıştırılmasını istiyor.

Yağış sırasında ürünün üzerinin korunması gerekiyor ancak örtünün doğrudan fındığa temas etmemesi ve ürünün uzun süre hava almadan kapalı bırakılmaması da önem taşıyor.

PATOZUN AYARI FINDIĞI KIRMAYACAK ŞEKİLDE YAPILMALI

Ön kurutmanın ardından fındığın zurufundan ayrıldığı patozlama aşamasına geçiliyor.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü bu noktada şu teknik kriterleri öne çıkarıyor:

Ayarı doğru yapılmış, taneyi kırmayan, fındığı zuruftan ve yabancı maddelerden iyi ayıran sağlam bir patoz kullanılmalı.

Fındık Araştırma Enstitüsü’nün harman teknolojisine ilişkin çalışmasında da Türk fındık çeşitlerinin zuruf yapısı nedeniyle, ürün elle veya makineyle hasat edilmiş olsa bile patozlama işlemine ihtiyaç duyulduğu belirtiliyor. Patoz makinelerinin yaygınlaşmasının harman süresini geçmişte 4 ila 9 gün kadar kısalttığı bildiriliyor.

Ancak patozun hızlı çalışması tek başına yeterli değil. Makinenin yanlış ayarlanması sonucu kırılan veya zedelenen taneler kalite kaybının yanı sıra sonraki ayıklama ve muhafaza sürecini de zorlaştırabiliyor.

PATOZDAN ÇIKAN FINDIK DERHAL SERİLMELİ

Patozlanan fındığın çuvala doldurulup saatlerce veya gün boyunca bekletilmesi önerilmiyor.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, patozdan çıkan fındığın derhal kuru harmana serilmesini ve dane fındıkların 3-4 saatte bir karıştırılarak kurutulmasını istiyor.

Fındık Araştırma Enstitüsü’nün geleneksel harman tekniğinde ise patozdan ayrılan kabuklu fındıkların yaklaşık 2-4 santimetrelik tabaka halinde serilmesi, güneşli havalarda günde birkaç kez karıştırılması ve kurumanın tamamlanmasının ardından temizleme işlemine geçilmesi öneriliyor.

Bu nedenle patozdan çıkan ürünün kalın yığınlar halinde değil, havayla temas edebilecek ince tabaka halinde kurutulması büyük önem taşıyor.

NEM ORANI KRİTİK: KABUKLU FINDIKTA YÜZDE 12

Fındığın yalnızca dış görünüşüne bakarak “kurudu” kararının verilmesi yeterli değil.

Fındık Araştırma Enstitüsü’nün teknik tavsiyesine göre kurutma sonunda kabuklu fındıkta nem oranının yüzde 12’yi, iç fındıkta ise yüzde 6’yı geçmemesi gerekiyor. Enstitünün güncel tarım takviminde de aynı değerler esas alınıyor.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü de kuruyan iç fındığın nem oranının yüzde 6’nın üzerinde olmaması gerektiğini bildiriyor.

Özellikle yağışlı ve nemli Karadeniz ikliminde “göz kararı kurutma” yerine ürünün yeterince kuruduğundan emin olunması, sonraki depolama dönemindeki bozulma riskinin azaltılması açısından önem taşıyor.

BOŞ, KIRIK VE ÇÜRÜK TANELER AYRILMALI

Kurutmanın tamamlanmasının ardından fındığın doğrudan satışa veya depoya kaldırılması yerine ayıklama işlemi yapılması gerekiyor.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, kuruyan fındığın vantilatör ve elle seçilerek boş, kırık ve çürük fındıklarla zuruf kalıntılarından temizlenmesini öneriyor.

Fındık Araştırma Enstitüsü de kurutma sonrasında çatlamış ve çürük tanelerin uzaklaştırılmasını; savurma işlemiyle toz, toprak kalıntısı ve boş fındıkların üründen ayrılmasını tavsiye ediyor.

Bu işlem yalnızca görünüm açısından değil, depolanan sağlam ürünün kusurlu tanelerle birlikte uzun süre bekletilmemesi bakımından da önem taşıyor.

SICAK FINDIK DOĞRUDAN ÇUVALLANMAMALI

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün dikkat çektiği önemli noktalardan biri de kuruyan fındığın sıcak halde çuvallanmaması.

Müdürlük, çuvallama işleminin mümkünse sabah erken veya akşam geç saatlerde, ürün soğuduktan sonra yapılmasını tavsiye ediyor.

Fındığın hava geçirgenliği sağlayan jüt veya benzeri çuvallara konulması; depoda ise yüksek yığınlar oluşturmadan muhafaza edilmesi öneriliyor.

DEPO SERİN, KURU VE HAVALANABİLİR OLMALI

Kaliteli biçimde kurutulan fındığın yanlış depolama nedeniyle değer kaybetmesi de mümkün.

Fındık Araştırma Enstitüsüne göre depo serin, kuru ve havalanabilir özellikte olmalı. Enstitü uygun koşullarda fındığın yaklaşık bir yıl özelliğini koruyabileceğini; daha uzun süreli muhafazada ise kontrollü sıcaklık ve bağıl nem koşullarının gerekli olduğunu bildiriyor.

Enstitünün güncel tarım takviminde de kurutulup temizlenen fındıkların jüt çuvallarda, iyi havalandırılmış, zeminden yüksek ve depo zararlılarına karşı tedbir alınmış alanlarda tutulması öneriliyor.

AFLATOKSİN RİSKİ HASAT SONRASINDA BÜYÜYEBİLİYOR

Fındığın hızlı ve doğru kurutulmasının önemli nedenlerinden biri de küf ve aflatoksin riskinin azaltılması.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, hasat olgunluğundan önce toplama, ürünü çuvalda kızıştırma, ıslak zeminde harmanlama, yetersiz kurutma ve uygun olmayan depolama koşullarının önlenmesine yönelik bir dizi tedbir yayımlıyor.

Fındık Araştırma Enstitüsü de erken toplanan, yeterince kurutulmayan veya uygun olmayan koşullarda muhafaza edilen fındıkta küflenme, acılaşma ve kızışma görülebileceğine dikkat çekiyor.

Dolayısıyla patoz işlemi tek başına mekanik bir “zuruf ayırma” işi olarak görülmemeli; hasat-harman-kurutma-depolama zincirinin kritik halkalarından biri olarak değerlendirilmeli.

ÜRETİCİ İÇİN 8 ALTIN KURAL

Tarım ve Orman Bakanlığı ile Fındık Araştırma Enstitüsünün teknik bilgilerinden hareketle üreticinin dikkat etmesi gereken temel kurallar şöyle özetleniyor:

Fındık tam olgunlaşmadan hasat edilmemeli.Toplanan ürün naylon çuvalda bekletilmemeli; aynı gün harmana ulaştırılmalı.Zuruflu fındık kuru zeminde ince tabaka halinde serilmeli ve sık sık karıştırılmalı.Patozun ayarı taneyi kırmayacak şekilde yapılmalı.Patozlanan fındık bekletilmeden kuru harmana serilmeli.Kurutma sırasında dane fındık düzenli olarak karıştırılmalı.Boş, kırık, çürük taneler ve yabancı maddeler ayrılmalı.Yeterince kuruyan ürün soğutulduktan sonra jüt çuvallarla uygun depoya alınmalı.FINDIKTA KALİTE BAHÇEDEN PAZARA KADAR KORUNUYOR

Fındık Araştırma Enstitüsünün teknik verileri ve Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün üretici uyarıları birlikte değerlendirildiğinde, üreticinin bir yıllık emeğini koruyan en kritik dönemin hasat sonrası birkaç günlük süreç olduğu görülüyor.

Erken hasat edilen, çuvalda kızıştırılan, yanlış ayarlanmış patozda kırılan, kalın serilip yeterince kurutulmayan veya nemli depoya kaldırılan fındık; bahçede ne kadar kaliteli yetişmiş olursa olsun değer kaybedebilir.

Bu nedenle üretici açısından temel formül değişmiyor:

Doğru zamanda hasat, doğru patoz ayarı, hızlı ve kontrollü kurutma, iyi ayıklama ve sağlıklı depolama.

Giresun İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün mesajıyla; kaliteli fındık, emekle başlıyor ancak doğru hasat ve harman uygulamalarıyla korunuyor.